ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶାଖାର ନିୟମ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଇଲେ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଜୀବନର ଶେଷ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ, ସେମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିରାକାର ଶିବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାବଶତଃ ସେଠି ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ସମୟ ସମୟରେ ପ୍ରମାଣିତ ଏକ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, "ସଦା ମୋ ସହିତ ରୁହ; ତେବେ ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ଅନୁଭବ କରିବ।" ସେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଠିକ୍ ଭାବେ ମହାମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ। ଅଗ୍ନି ଆଦି ଯଜ୍ଞାଦି ପବିତ୍ର କ୍ରିୟାମାନେ ଋଷିମାନେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ପଶୁପତିଙ୍କ ଭକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ହେଲେ। ସେ ଶାନ୍ତ, ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ, କ୍ରୋଧ ଅନ୍ତରେ ରଖି, ସନ୍ନ୍ୟାସର ନିୟମ ଅଂଗୀକାର କଲେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ। ସେ ସମୁଦ୍ର କନ୍ୟା ଉପରେ ଦଶଜଣ ପୁଅ ପ୍ରସବ କଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ବେଦ ପଢ଼ି, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ। ତା'ପରେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଡକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ। ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରଚେତାସମାନଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ। ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂଜା ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ନିଜେ ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଅପାତ୍ର ପୂଜା ଆଶା କରି, ସେ କ୍ରୋଧରେ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ସେ ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ତିରସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ନିନ୍ଦା କଲେ। "ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମର ଅପାତ୍ର କନ୍ୟା; ଯେପରି ଆସିଥିଲ, ସେପରି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ," ବୋଲି କହିଲେ। ତା'ପରେ ସେ ନିଜ ପିତା ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନିସାତ କରିଲେ। ତା’ପରେ ସେ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହିମାବତଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲେ। ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଡକ୍ଷଙ୍କ ଘରକୁ ଗିଁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ତୁମେ ମନୋଭ୍ରମିତ, ନିଜ କନ୍ୟା ଉପରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବ।" ସମୟ କ୍ରମରେ ପ୍ରଚେତାସଙ୍କ ପୁଅ ଡକ୍ଷ ସ୍ୱୟଂଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଡକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ପାପ ନାଶ ହୁଏ। "ହେ ସୂତ, ଏବେ ବିସ୍ତାରରେ ଏହି ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ କଥା କୁହ। ସେ କ’ଣ କଲେ, ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତାବଶତଃ ସେ ଭବଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ନିନ୍ଦା କଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଦଧୀଚି ନାମକ ଏକ ମହାଋଷି ପ୍ରଚେତସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—‘କାହିଁକି ଏହି ସମୟରେ ଏହି ଠାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉନାହିଁ?’ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—‘ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଖରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସହଧର୍ମିଣୀ ନଥିବାରୁ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉନାହିଁ।’ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଅନେକ ଜ୍ଞାନର ଧାରକ ଥିଲେ—‘ଶଙ୍କରାକୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏହି କଥା ପ୍ରମାଣିତ। ସେ ନଗ୍ନ, ଖପରି ଧାରି, ବିକୃତ ଦେହୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା। ତେବେ ସେ ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ତଥାପି, ସେ ପବିତ୍ର ସତ୍ତ୍ୱ ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପୂଜିତ।