कूर्मपुराणम्

ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं परमानन्दसिद्धिदम्

ज्या ज्ञानाचा एकमेव विषय ब्रह्म आहे, ते ज्ञान परम आनंद प्राप्त करून देते.

किं करिष्यामि योगेश तन्मे वद जगन्मय

मी काय करावे, हे योगेश्वरा? सांग, हे जगमय.

उवाच सस्मितं वाक्यमशेषजगतो हितम्

त्याने हसत, संपूर्ण जगाच्या हिताचे शब्द सांगितले.

ज्ञानेन भक्तियोगेन पूजनीयो न चान्यथा

ज्ञानाने आणि भक्तियोगानेच त्याची पूजा करावी, अन्यथा नाही.

प्रवृतिं चापि मे ज्ञात्वा मोक्षार्थोश्वरमर्चयेत्

माझ्या कृत्यांचीही जाणीव ठेवून, मुक्ती इच्छिणाऱ्याने ईश्वराची पूजा करावी.

अद्वैतं भावयात्मानं द्रक्ष्यसे परमेश्वरम्

आत्म्याला अद्वैत म्हणून ध्यान कर, मग परमेश्वर तुला दिसेल.

अन्या च भावना ब्राह्मी विज्ञेया सा गुणातिगा

दुसरी एक ब्राह्मी भावना आहे, ती गुणांच्या पलीकडे आहे, असे समजावे.

अशक्तः संश्रयेदाद्यामित्येषा वैदिकी श्रुतिः

जो असमर्थ आहे, त्याने मूळ साधनेचा आधार घ्यावा; हीच वैदिक शिकवण आहे.

समाराधय विश्वेशं ततो मोक्षमवाप्स्यसि

विश्वेश्वराची पूर्ण भक्तीने पूजा कर, मग तुला मोक्ष मिळेल.

किं कार्यं कारणं कस्त्वं प्रवृत्तिश्चापि का तव

काय परिणाम आहे, काय कारण आहे, तू कोण आहेस आणि तुझं कर्तव्य काय आहे हे मला सांग.

नित्यानन्दं स्वयञ्ज्योतिरक्षरं तमसः परम्

तो शाश्वत आनंद, स्वतःचं तेज असलेला, नाश न होणारा आणि अंधारापलीकडचा आहे.

कार्यं जगदथाव्यक्तं कारणं शुद्धमक्षरम्

संपूर्ण जग आणि अव्यक्त हे परिणाम आहेत, तर शुद्ध, नाश न होणारे हेच कारण आहे.

सर्गस्थित्यन्तकर्तृत्वं प्रवृत्तिर्मम गीयते

सृष्टी, पालन आणि संहार ही माझी कर्तव्ये म्हणून ओळखली जातात.

ततस्त्वं कर्मयोगेन शाश्वतं सम्यगर्चय

म्हणून तू कर्मयोगाने शाश्वत परमेश्वराची योग्य रीतीने उपासना कर.

ज्ञानं च कीदृशं दिव्यं भावनात्रयसंस्थितम्

ती दिव्य ज्ञानाची स्थिती कोणती, जी त्रिविध ध्यानात स्थिर आहे, हे सांग.

कानि तेषां प्रमाणानि पावनानि व्रतानि च

त्यांचे खरे प्रमाण कोणती, आणि शुद्ध करणारी व्रते कोणती आहेत?

ब्रूहि मे पुण्डरीकाक्ष यथावदधुनाखिलम्

कमलनयन, कृपया मला सर्व काही अगदी योग्य आणि स्पष्टपणे आत्ता सांग.

यथावदखिलं सर्वमवोचं मुनिपुङ्गवाः

मुनीश्रेष्ठा, मी सर्व काही योग्य आणि पूर्णपणे सांगितले आहे.

अनुगृह्य च तं विप्रं तत्रैवान्तर्हितो ऽभवम्

त्या ब्राह्मणाला कृपा करून मी तिथेच अदृश्य झालो.

आराधयामास परं भावपूतः समाहितः

शुद्ध मनाने आणि एकाग्रतेने त्याने परमेश्वराची भक्ती केली.

संन्यस्य सर्वकर्माणि परं वैराग्यमाश्रितः

सर्व कर्मे सोडून, त्याने सर्वोच्च वैराग्याचा आश्रय घेतला.

संप्राप्य भावनामन्त्यां ब्राह्मीमक्षरपूर्विकाम्

त्याने ब्रह्माच्या अक्षरपूर्व ध्यानाने अंतिम स्थिती प्राप्त केली.

यं विनिद्रा जितश्वासाः काङ्क्षन्ते मोक्षकाङ्क्षिणः

ज्याची झोप नाही, ज्यांनी श्वास जिंकला आहे, असे मोक्षाची इच्छा करणारे ज्या अवस्थेला इच्छितात तीच ती स्थिती आहे.

आकाशेनैव विप्रेन्द्रो योगैश्वर्यप्रभावतः

योगशक्तीच्या प्रभावाने त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने आकाशातून गती केली.

दृष्ट्वान्ये पथि योगीन्द्रं सिद्धा ब्रह्मर्षयो ययुः

मार्गावर योगेश्वराला पाहून सिद्ध आणि ब्रह्मर्षी त्याच्याकडे गेले.

स्थानं तद्योगिभिर्जुष्टं यत्रास्ते परमः पुमान्

ते स्थान, जे योगींना प्रिय आहे आणि जिथे परम पुरुष वास करतो.

विवेश चान्तर्भवनं देवानां च दुरासदम्

आणि तो त्या अंतराळातील, देवांनाही दुर्लभ अशा निवासात प्रवेश केला.

अनादिनिधनं देवं देवदेवं पितामहम्

ज्यांना आरंभ नाही, शेवट नाही, असे देवांचेही देव, पितामह —

तन्मध्ये पुरुषं पूर्वमपश्यत् परमं पदम्

त्यांच्या मध्यभागी त्यांनी तो आदिपुरुष, ते परमस्थान पाहिले.