कूर्मपुराणम्

सहस्रहस्तचरणः सहस्रार्चिर्महाभुजः

हजारो हातपाय, हजारो किरण आणि बलवान भुजांनी युक्त असा तो आहे.

त्रिशूली कृत्तिवसनो योगमैश्वरमास्थितः

त्रिशूळ धारण केलेला, वाघाचं कातडं परिधान केलेला, योगशक्तीने भरलेला तो आहे.

करोति ताण्डवं देवीमालोक्य परमेश्वरः

परमेश्वर देवीकडे पाहून तांडव नृत्य करतो.

योगमास्थाय देवस्य देहमायाति शूलिनः

योगध्यानात मग्न होऊन, तो शूलधारी देवाच्या देहात प्रवेश करतो.

ज्योतिः स्वभावं भगवान् दग्ध्वा ब्रह्माण्डमण्डलम्

स्वभावतः तेजस्वी असलेला भगवंत, ब्रह्मांड जाळून टाकतो.

गुणैरशेषैः पृथिवीविलयं याति वारिषु

सर्व गुणांसह पृथ्वी पाण्यात विलीन होते.

तेजस्तु गुणसंयुक्तं वायौ संयाति संक्षयम्

त्यानंतर, गुणांनी युक्त असलेली अग्नी वायूत विलीन होऊन नाहीशी होते.

भूतादौ च तथाकाशं लीयते गुणसंयुतम्

मूळ तत्त्वात, तसेच, गुणांनी युक्त असलेले आकाशही विलीन होते.

वैकारिके देवगणाः प्रलंय यान्ति सत्तमाः

शुद्ध सत्त्वगुणी देवगण वैकारिक तत्त्वात विलीन होतात.

त्रिविधो ऽयमहङ्कारो महति प्रलंय व्रजेत्

हा त्रिविध अहंकार महत्तत्त्वात विलीन होतो.

अव्यक्तं जगतो योनिः संहरेदेकमव्ययम्

अव्यक्त, जो जगाचा उगम आहे, तो सर्व काही एक अजरामर तत्त्वात गुंडाळतो.

वियोजयति चान्योन्यं प्रधानं पुरुषं परम्

प्रकृती आणि परम पुरुष यांना एकमेकांपासून वेगळे करते.

महेश्वरेच्छाजनितो न स्वयं विद्यते लयः

महेश्वराच्या इच्छेनेच विलय घडतो; तो आपोआप होत नाही.

प्रधानं जगतो योनिर्मायातत्त्वमचेतनम्

प्रकृती, जी जगाची जननी आहे, ती माया तत्त्व असून जड आहे.

गीयते मुनिभिः साक्षी महानेकः पितामहः

महर्षी त्या महान, अनेक रूप असलेल्या साक्षीला, सर्वांचा पितामह म्हणतात.

प्रधानाद्यं विशेषान्तं दहेद् रुद्र इति श्रुतिः

प्रकृतीपासून ते विशेष तत्त्वापर्यंत सर्व काही रुद्र जाळतो, असे श्रुती सांगते.

आत्यन्तिकं चैव लयं विदधातीह शङ्करः

इथे शंकर अंतिम विलय घडवतो.

स्थापिका मोहनी शक्तिर्नारायण इति श्रुतिः

स्थापन करणारी आणि मोह निर्माण करणारी जी शक्ती आहे, तिला नारायण म्हणतात, असे श्रुती सांगते.

सृजेदशेषं प्रकृतेस्तन्मयः पञ्चविंशकः

तो पंचविंशतितत्त्वांनी युक्त असलेल्या प्रकृतीतून सर्व काही निर्माण करतो.

शक्तयो ब्रह्मविण्वीशा भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः

ब्रह्मा, विष्णु आणि ईश यांच्या शक्ती भोग आणि मोक्ष यांचे फळ देतात.

एकमेवाक्षरं तत्त्वं पुंप्रधानेश्वरात्मकम्

एकच अक्षर, खरे तत्त्व आहे, जे पुरुष, प्रकृती आणि ईश्वर यांचे मूळ आहे.

इज्यन्ते विविधैर्यज्ञैः शक्रादित्यादयो ऽमराः

इंद्र, आदित्य आणि इतर अमर देव विविध यज्ञांनी पूजले जातात.

कथ्यन्ते चैव माहात्म्याच्छक्तिरेकैव निर्गुणाः

त्याच्या महिमेमुळे, एकच निर्गुण शक्ती सांगितली जाते.

करोति देहान् विविधान् ग्रसते चैव लीलया

ती विविध देहे निर्माण करते आणि खेळातच ती त्यांना गिळून टाकते.

सर्वकामप्रदो रुद्र इत्येषा वैदिकी श्रुतिः

रुद्र सर्व इच्छांची पूर्तता करणारा आहे—ही वैदिक श्रुती आहे.

प्राधान्येन स्मृता देवाः शक्तयः परमात्मनः

परमात्म्याच्या मुख्य शक्ती म्हणून देवतांची आठवण केली जाते.

गीयते सर्वशक्त्यात्मा शूलपाणिर्महेश्वरः

त्रिशूलधारी महेश्वर सर्व शक्तींचा मूर्तिमंत स्वरूप म्हणून गाण्यात येतो.

इन्द्रमेके परे विश्वान् ब्रह्माणमपरे जगुः

काही जण इंद्राला श्रेष्ठ मानतात, काही विष्णूचे गुणगान करतात, तर काही ब्रह्माचा गौरव करतात.

एकस्यैवाथ रुद्रस्य भेदास्ते परिकीर्तिताः

रुद्राच्या विविध रूपांचेच वर्णन केले गेले आहे.