कूर्मपुराणम्

माता पिता महादेवो मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते

आई, वडील, महादेव — माझ्याशिवाय दुसरं काहीच नाही.

ज्ञात्वात्मानममृतत्वं व्रजन्ति

स्वतःला ओळखून, लोक अमरत्व प्राप्त करतात.

प्राकृतं हि समासेन शृणुध्वं गदतो मम

आता मी तुम्हाला मूळ प्रकृतीचं थोडक्यात सांगतो, ऐका.

कालाग्निर्भस्मसात् कर्तुं करोति निकिलं मतिम्

काळरूपी अग्नी सर्व काही राख करण्या उद्देशाने सर्वांचा अंत करतो.

दहेदशेषं ब्रह्माण्डं सदेवासुरमानुषम्

तो अग्नी देव, दैत्य आणि माणसं असलेलं सगळं ब्रह्मांड जाळून टाकतो.

करोति लोकसंहारं भीषणं रूपमाश्रितः

भीषण रूप धारण करून, तो सर्व लोकांचा संहार करतो.

निर्दहत्यखिलं लोकं सप्तसप्तिस्वरूपधृक्

सप्तसप्तीचं रूप घेऊन, तो सर्व लोक जाळून टाकतो.

देवतानां शरीरेषु क्षिपत्यखिलदाहकम्

तो देवतांच्या शरीरात सर्वांना जाळणारा अग्नी टाकतो.

एकासा साक्षिणी शंभोस्तिष्ठते वैदिकी श्रुतिः

एकमेव वैदिक श्रुती साक्षी म्हणून शंभूंसोबत वास करते.

आदित्यचन्द्रादिगणैः पूरयन् व्योममण्डलम्

सूर्य, चंद्र आणि इतरांच्या समूहांनी तो आकाशमंडळ भरून टाकतो.

सहस्रहस्तचरणः सहस्रार्चिर्महाभुजः

हजारो हातपाय, हजारो किरण आणि बलवान भुजांनी युक्त असा तो आहे.

त्रिशूली कृत्तिवसनो योगमैश्वरमास्थितः

त्रिशूळ धारण केलेला, वाघाचं कातडं परिधान केलेला, योगशक्तीने भरलेला तो आहे.

करोति ताण्डवं देवीमालोक्य परमेश्वरः

परमेश्वर देवीकडे पाहून तांडव नृत्य करतो.

योगमास्थाय देवस्य देहमायाति शूलिनः

योगध्यानात मग्न होऊन, तो शूलधारी देवाच्या देहात प्रवेश करतो.

ज्योतिः स्वभावं भगवान् दग्ध्वा ब्रह्माण्डमण्डलम्

स्वभावतः तेजस्वी असलेला भगवंत, ब्रह्मांड जाळून टाकतो.

गुणैरशेषैः पृथिवीविलयं याति वारिषु

सर्व गुणांसह पृथ्वी पाण्यात विलीन होते.

तेजस्तु गुणसंयुक्तं वायौ संयाति संक्षयम्

त्यानंतर, गुणांनी युक्त असलेली अग्नी वायूत विलीन होऊन नाहीशी होते.

भूतादौ च तथाकाशं लीयते गुणसंयुतम्

मूळ तत्त्वात, तसेच, गुणांनी युक्त असलेले आकाशही विलीन होते.

वैकारिके देवगणाः प्रलंय यान्ति सत्तमाः

शुद्ध सत्त्वगुणी देवगण वैकारिक तत्त्वात विलीन होतात.

त्रिविधो ऽयमहङ्कारो महति प्रलंय व्रजेत्

हा त्रिविध अहंकार महत्तत्त्वात विलीन होतो.

अव्यक्तं जगतो योनिः संहरेदेकमव्ययम्

अव्यक्त, जो जगाचा उगम आहे, तो सर्व काही एक अजरामर तत्त्वात गुंडाळतो.

वियोजयति चान्योन्यं प्रधानं पुरुषं परम्

प्रकृती आणि परम पुरुष यांना एकमेकांपासून वेगळे करते.

महेश्वरेच्छाजनितो न स्वयं विद्यते लयः

महेश्वराच्या इच्छेनेच विलय घडतो; तो आपोआप होत नाही.

प्रधानं जगतो योनिर्मायातत्त्वमचेतनम्

प्रकृती, जी जगाची जननी आहे, ती माया तत्त्व असून जड आहे.

गीयते मुनिभिः साक्षी महानेकः पितामहः

महर्षी त्या महान, अनेक रूप असलेल्या साक्षीला, सर्वांचा पितामह म्हणतात.

प्रधानाद्यं विशेषान्तं दहेद् रुद्र इति श्रुतिः

प्रकृतीपासून ते विशेष तत्त्वापर्यंत सर्व काही रुद्र जाळतो, असे श्रुती सांगते.

आत्यन्तिकं चैव लयं विदधातीह शङ्करः

इथे शंकर अंतिम विलय घडवतो.

स्थापिका मोहनी शक्तिर्नारायण इति श्रुतिः

स्थापन करणारी आणि मोह निर्माण करणारी जी शक्ती आहे, तिला नारायण म्हणतात, असे श्रुती सांगते.

सृजेदशेषं प्रकृतेस्तन्मयः पञ्चविंशकः

तो पंचविंशतितत्त्वांनी युक्त असलेल्या प्रकृतीतून सर्व काही निर्माण करतो.