कूर्मपुराणम्

कथिता हि पुराणेषु मुनिभिः कालचिन्तकैः

तो ऋषींनी, काळाचा विचार करणाऱ्यांनी, पुराणांत वर्णन केला आहे.

तामसेषु हरस्योक्तं राजसेषु प्रजापतेः

तामस काळात हराचे, आणि राजस काळात प्रजापतीचे वर्णन केले आहे.

अन्ये च सात्त्विकाः कल्पा मम तेषु परिग्रहः

इतर कल्प सात्त्विक असतात; त्यात माझेही रूप आहे.

आराध्य गिरिशं मां च यान्ति तत् परमं पदम्

गिरीश आणि मला भक्तीपूर्वक पूजल्यावर, ते त्या परमपदाला पोहोचतात.

एकार्णवे जगत्यस्मिन् योगनिद्रां व्रजामि तु

हे जग एकाच समुद्रात विलीन झाले असता, मी योगनिद्रेत जातो.

जनलोके वर्तमानास्तपसा योगचक्षुषा

जनलोकात राहणारे, तप आणि योगदृष्टीने—

सहस्रचरणः श्रीमान् सहस्रांशुः सहस्रदृक्

तो सहस्त्र पाय असलेला, तेजस्वी, हजार किरणांचा आणि हजार डोळ्यांचा आहे.

प्रोक्षणी च श्रुवश्चैव सोमो घृतमथास्म्यहम्

मीच आहुती देण्याचं पात्र, चमचा, सोम आणि तूप आहे.

वेदो वेद्यं प्रभुर्गोप्ता गोपतिर्ब्रह्मणो मुखम्

मीच वेद, जाणण्यासारखा, प्रभू, रक्षण करणारा, गोपाल आणि ब्रह्माचा मुख आहे.

हंसः प्राणो ऽथ कपिलो विश्वमूर्तिः सनातनः

हंस, प्राण, मग पुढे कपिल, विश्वरूप आणि सनातन — हे सर्व मीच आहे.

माता पिता महादेवो मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते

आई, वडील, महादेव — माझ्याशिवाय दुसरं काहीच नाही.

ज्ञात्वात्मानममृतत्वं व्रजन्ति

स्वतःला ओळखून, लोक अमरत्व प्राप्त करतात.

प्राकृतं हि समासेन शृणुध्वं गदतो मम

आता मी तुम्हाला मूळ प्रकृतीचं थोडक्यात सांगतो, ऐका.

कालाग्निर्भस्मसात् कर्तुं करोति निकिलं मतिम्

काळरूपी अग्नी सर्व काही राख करण्या उद्देशाने सर्वांचा अंत करतो.

दहेदशेषं ब्रह्माण्डं सदेवासुरमानुषम्

तो अग्नी देव, दैत्य आणि माणसं असलेलं सगळं ब्रह्मांड जाळून टाकतो.

करोति लोकसंहारं भीषणं रूपमाश्रितः

भीषण रूप धारण करून, तो सर्व लोकांचा संहार करतो.

निर्दहत्यखिलं लोकं सप्तसप्तिस्वरूपधृक्

सप्तसप्तीचं रूप घेऊन, तो सर्व लोक जाळून टाकतो.

देवतानां शरीरेषु क्षिपत्यखिलदाहकम्

तो देवतांच्या शरीरात सर्वांना जाळणारा अग्नी टाकतो.

एकासा साक्षिणी शंभोस्तिष्ठते वैदिकी श्रुतिः

एकमेव वैदिक श्रुती साक्षी म्हणून शंभूंसोबत वास करते.

आदित्यचन्द्रादिगणैः पूरयन् व्योममण्डलम्

सूर्य, चंद्र आणि इतरांच्या समूहांनी तो आकाशमंडळ भरून टाकतो.

सहस्रहस्तचरणः सहस्रार्चिर्महाभुजः

हजारो हातपाय, हजारो किरण आणि बलवान भुजांनी युक्त असा तो आहे.

त्रिशूली कृत्तिवसनो योगमैश्वरमास्थितः

त्रिशूळ धारण केलेला, वाघाचं कातडं परिधान केलेला, योगशक्तीने भरलेला तो आहे.

करोति ताण्डवं देवीमालोक्य परमेश्वरः

परमेश्वर देवीकडे पाहून तांडव नृत्य करतो.

योगमास्थाय देवस्य देहमायाति शूलिनः

योगध्यानात मग्न होऊन, तो शूलधारी देवाच्या देहात प्रवेश करतो.

ज्योतिः स्वभावं भगवान् दग्ध्वा ब्रह्माण्डमण्डलम्

स्वभावतः तेजस्वी असलेला भगवंत, ब्रह्मांड जाळून टाकतो.

गुणैरशेषैः पृथिवीविलयं याति वारिषु

सर्व गुणांसह पृथ्वी पाण्यात विलीन होते.

तेजस्तु गुणसंयुक्तं वायौ संयाति संक्षयम्

त्यानंतर, गुणांनी युक्त असलेली अग्नी वायूत विलीन होऊन नाहीशी होते.

भूतादौ च तथाकाशं लीयते गुणसंयुतम्

मूळ तत्त्वात, तसेच, गुणांनी युक्त असलेले आकाशही विलीन होते.

वैकारिके देवगणाः प्रलंय यान्ति सत्तमाः

शुद्ध सत्त्वगुणी देवगण वैकारिक तत्त्वात विलीन होतात.