कूर्मपुराणम्

सर्वपापविनिर्मुक्तो यथोक्तां गतिमाप्नुयात्

ते सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, वचनानुसार ती अवस्था प्राप्त करतात.

विधाय वृत्तिं पुत्राणां भार्यां तेषु निधाय च

आपल्या मुलांची उपजीविका ठरवून, पत्नी त्यांच्याकडे सोपवली—

यः पठेच्छृणुयाद् वापि मुच्यते सर्वपातकैः

जो कोणी हे वाचतो किंवा ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

कूर्मरूपधरं देवं पप्रच्छुर्मुनयः प्रभुम्

कूर्म रूप धारण केलेल्या प्रभूला, ऋषींनी प्रश्न विचारले.

लोकानां सर्गविस्तारं वंशमन्वन्तराणि च

त्यांनी लोकांची सृष्टी, विस्तार, वंश आणि मन्वंतरांची माहिती विचारली.

भूतानां भूतभव्येश यथा पूर्वं त्वयोदितम्

भूतांचे आणि भविष्यातील सर्वांचे स्वामी, जसे तुम्ही आधी सांगितले होते,

व्याजहार महायोगी भूतानां प्रतिसंचरम्

महान योगीने सर्व जीवांच्या विलयनाबद्दल सांगितले.

चतुर्धायं पुराणे ऽस्मिन् प्रोच्यते प्रतिसंचरः

या पुराणात विलय चार प्रकारांनी सांगितला आहे.

नित्यः संकीर्त्यते नाम्ना मुनिभिः प्रतिसंचरः

मुनिंनी या विलयाला 'नित्य' असे नाव दिले आहे.

त्रैलोक्यस्यास्य कथितः प्रतिसर्गो मनीषिभिः

या त्रैलोक्याचा पुन्हा निर्माण कसा होतो, हे ज्ञानी लोकांनी स्पष्ट केले आहे.

प्राकृतः प्रतिसर्गो ऽयं प्रोच्यते कालचिन्तकैः

निसर्गातून होणाऱ्या या पुन्हा निर्माणाबद्दल काळाचा विचार करणाऱ्यांनी सांगितले आहे.

प्रलयः प्रतिसर्गो ऽयं कालचिन्तापरैर्द्विजैः

काळाचा विचार करणाऱ्या द्विजांनी या विलय आणि पुन्हा निर्माणाला 'प्रलय' असे म्हटले आहे.

नैमित्तिकमिदानीं वः कथयिष्ये समासतः

आता मी तुम्हाला संक्षिप्तपणे नैमित्तिक विलय सांगतो.

स्वात्मसंस्थाः प्रजाः कर्तुं प्रतिपेदे प्रजापतिः

प्रजापतीने आपल्या स्वतःच्या स्वरूपात स्थित असलेल्या जीवांची निर्मिती करायचे ठरवले.

भूतक्षयकरी घोरा सर्वभूतक्षयङ्करी

जीवांचा नाश करणारी ती भयंकर शक्ती सर्व सृष्टीचा अंत घडवते.

तानि चाग्रे प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

सर्वप्रथम ती जीविते विलीन होतात आणि पृथ्वीच्या अवस्थेत जातात.

असह्यरश्मिर्भवति पिबन्नम्भो गभस्तिभिः

सूर्याच्या किरणांनी पाणी शोषून घेणारा सूर्य असह्य तेजस्वी होतो.

तेनाहारेण ता दीप्ताः सूर्याः सप्त भवन्त्युत

त्या ग्रहणामुळे ते तेजस्वी सूर्य सात होतात.

चतुर्लोकमिदं सर्वं दहन्ति शिखिनस्तथा

ते ज्वालामय सूर्य चारही लोकांचा दाह करतात.

दीप्यन्ते भास्कराः सप्त युगान्ताग्निप्रतापिनः

सात सूर्य युगाच्या शेवटीच्या अग्नीचे ताप प्रकट करतात.

खं समावृत्य तिष्ठन्ति निर्दहन्तो वसुंधराम्

आकाश झाकून, ते पृथ्वीला जाळत राहतात.

साद्रिनद्यर्णवद्वीपा निस्नेहा समपद्यत

पर्वत, नद्या, समुद्र आणि द्वीपांसह पृथ्वी सगळी कोरडी होते.

अधश्चोर्ध्वं च लग्नाभिस्तिर्यक् चैव समावृतम्

खाली, वर आणि आजूबाजूला त्या किरणांनी सगळीकडे वेढले जाते.

एकत्वमुपयातानामेकज्वालं भवत्युत

एकरूप झाल्यावर त्या सर्वांची ज्वाळा एकच होते.

चतुर्लोकमिदं सर्वं निर्दहत्यात्मतेजसा

आपल्या आतल्या तेजाने हे चतुर्लोक पूर्णपणे भस्म होते.

निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिः कूर्मपृष्ठा प्रकाशते

झाडे आणि गवत नसलेली पृथ्वी कूर्माच्या पाठीसारखी दिसते.

सर्वमेव तदर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते पुनः

त्या ज्वाळांनी सर्व काही पुन्हा पूर्णपणे धगधगतं.

ततस्तानि प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

मग ती सर्व वस्तू विरघळून पुन्हा पृथ्वीच्या अवस्थेत येतात.

तान् सर्वान् भस्मसात् कृत्वा सप्तात्मा पावकः प्रभुः

सात रूपांचा प्रभू अग्नी सर्वांना राख करून उरतो.