कूर्मपुराणम्

तत्र सन्निहितः श्रीमान् भगवान् नकुलीश्वरः

तेथे श्रीमान भगवान नकुलीश्वर सदैव वास करतात.

देव्या सह महादेवो नित्यं शिष्यैश्च संवृतः

तेथे देवीसोबत महादेव नेहमी आपल्या शिष्यांसह असतात.

सर्वपापैर्विमुच्येत मृतस्तज्ज्ञानमाप्नुयात्

माणूस सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि तिथे मरण आलं तर त्या ज्ञानाची प्राप्ती होते.

भीमेश्वरमिति ख्यातं गत्वा मुञ्चति पातकम्

भीमेश्वर म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या त्या स्थळी गेल्यावर पापातून मुक्ती मिळते.

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुच्यते ब्रह्महत्यया

तेथे स्नान आणि पाणी पिल्यावर ब्रह्महत्या जसं मोठं पापही नष्ट होतं.

नाम्नावाराणसी दिव्या कोटिकोट्ययुताधिका

तीचं नाव दिव्य वाराणसी असून, ती कोट्यवधींपेक्षा श्रेष्ठ आहे.

नान्यत्र लभ्यते मुक्तिर्योगिनाप्येकजन्मना

इतर कुठेही, अगदी योग्यांनी एकाच जन्मात मोक्ष मिळत नाही.

गत्वा संक्षालयेत् पापं जन्मान्तरशतैः कृतम्

तेथे जाऊन, शेकडो जन्मांत केलेली पापं धुवून निघतात.

न तस्य फलते तीर्थमहि लोके परत्र च

ज्याच्यासाठी तीर्थाचं पुण्य फळत नाही, त्याला या जगात किंवा पुढच्या जन्मात काहीच मिळत नाही.

प्रकुर्यात् तीर्थसंसेवां ये चान्ये तादृशा जनाः

जे इतर लोकही त्या तीर्थाची सेवा करतात—

सर्वपापविनिर्मुक्तो यथोक्तां गतिमाप्नुयात्

ते सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, वचनानुसार ती अवस्था प्राप्त करतात.

विधाय वृत्तिं पुत्राणां भार्यां तेषु निधाय च

आपल्या मुलांची उपजीविका ठरवून, पत्नी त्यांच्याकडे सोपवली—

यः पठेच्छृणुयाद् वापि मुच्यते सर्वपातकैः

जो कोणी हे वाचतो किंवा ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

कूर्मरूपधरं देवं पप्रच्छुर्मुनयः प्रभुम्

कूर्म रूप धारण केलेल्या प्रभूला, ऋषींनी प्रश्न विचारले.

लोकानां सर्गविस्तारं वंशमन्वन्तराणि च

त्यांनी लोकांची सृष्टी, विस्तार, वंश आणि मन्वंतरांची माहिती विचारली.

भूतानां भूतभव्येश यथा पूर्वं त्वयोदितम्

भूतांचे आणि भविष्यातील सर्वांचे स्वामी, जसे तुम्ही आधी सांगितले होते,

व्याजहार महायोगी भूतानां प्रतिसंचरम्

महान योगीने सर्व जीवांच्या विलयनाबद्दल सांगितले.

चतुर्धायं पुराणे ऽस्मिन् प्रोच्यते प्रतिसंचरः

या पुराणात विलय चार प्रकारांनी सांगितला आहे.

नित्यः संकीर्त्यते नाम्ना मुनिभिः प्रतिसंचरः

मुनिंनी या विलयाला 'नित्य' असे नाव दिले आहे.

त्रैलोक्यस्यास्य कथितः प्रतिसर्गो मनीषिभिः

या त्रैलोक्याचा पुन्हा निर्माण कसा होतो, हे ज्ञानी लोकांनी स्पष्ट केले आहे.

प्राकृतः प्रतिसर्गो ऽयं प्रोच्यते कालचिन्तकैः

निसर्गातून होणाऱ्या या पुन्हा निर्माणाबद्दल काळाचा विचार करणाऱ्यांनी सांगितले आहे.

प्रलयः प्रतिसर्गो ऽयं कालचिन्तापरैर्द्विजैः

काळाचा विचार करणाऱ्या द्विजांनी या विलय आणि पुन्हा निर्माणाला 'प्रलय' असे म्हटले आहे.

नैमित्तिकमिदानीं वः कथयिष्ये समासतः

आता मी तुम्हाला संक्षिप्तपणे नैमित्तिक विलय सांगतो.

स्वात्मसंस्थाः प्रजाः कर्तुं प्रतिपेदे प्रजापतिः

प्रजापतीने आपल्या स्वतःच्या स्वरूपात स्थित असलेल्या जीवांची निर्मिती करायचे ठरवले.

भूतक्षयकरी घोरा सर्वभूतक्षयङ्करी

जीवांचा नाश करणारी ती भयंकर शक्ती सर्व सृष्टीचा अंत घडवते.

तानि चाग्रे प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

सर्वप्रथम ती जीविते विलीन होतात आणि पृथ्वीच्या अवस्थेत जातात.

असह्यरश्मिर्भवति पिबन्नम्भो गभस्तिभिः

सूर्याच्या किरणांनी पाणी शोषून घेणारा सूर्य असह्य तेजस्वी होतो.

तेनाहारेण ता दीप्ताः सूर्याः सप्त भवन्त्युत

त्या ग्रहणामुळे ते तेजस्वी सूर्य सात होतात.

चतुर्लोकमिदं सर्वं दहन्ति शिखिनस्तथा

ते ज्वालामय सूर्य चारही लोकांचा दाह करतात.