कूर्मपुराणम्

शेते योगामृतं पीत्वा यत् तद् विष्णोः परं पदम्

योगाचा अमृत पिऊन जो विश्रांती घेतो, तेच विष्णूचे परम स्थान आहे.

मूलप्रकृतिरव्यक्ता गीयते वैदिकैरजः

ज्याला मूळ प्रकृती आणि अव्यक्त असे म्हणतात, तिला वेदज्ञ ऋषी अजन्मा म्हणून गातात.

अजस्य नाभौ तद् बीजं क्षिपत्येष महेश्वरः

त्या अजन्म्याच्या नाभीत, तो बीज महेश्वर टाकतो.

महान्तं पुरुषं विश्वमपां गर्भमनुत्तमम्

महान पुरुष, हे विश्व, आणि पाण्याच्या गर्भातील श्रेष्ठ बीज.

देवदेवं महादेवं भूतानामीश्वरं हरम्

देवतांचा देव, महादेव, सर्व भूतांचा स्वामी, हरि.

विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च

विष्णूशी एकरूप होऊन, तो निर्माण करतो आणि बदल घडवतो.

स वेदान् प्रददौ पूर्वं योगमायातनुर्मम

योगशक्तीचा मूर्तिमंत असलेला त्यानेच प्रथम वेद दिले, असे मी सांगतो.

तमेव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम्

मुक्तीसाठी त्याला ओळखून, मनुष्याने भवाच्या चरणी शरण जावे.

प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सुदुः खिताः

देव ब्रह्माला वंदन करून, ते अत्यंत दुःखी होऊन त्याला विचारतात.

ब्रूहि विश्वामरेशान त्राता त्वं शरणैषिणाम्

अमर आणि विश्वाचा स्वामी, शरण आलेल्यांचा तूच रक्षक आहेस, सांग आम्हाला.

तल्लिङ्गानुकृतीशस्य कृत्वा लिङ्गमनुत्तमम्

त्या लिंगाच्या चिन्हांचे अनुकरण करून, त्यांनी श्रेष्ठ लिंग तयार केले.

वैदिकैरेव नियमैर्विविधैर्ब्रह्मचारिणः

विविध वैदिक नियम पाळणारे ब्रह्मचारी,

तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम्

उच्चतम तप स्वीकारून, शतरुद्र स्तोत्र म्हणू लागले.

सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यथ

सर्वजण हात जोडून, त्रिशूलधारीकडे गेले.

यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानमधर्मश्च प्रणश्यति

ज्याला पाहिल्यावर सर्व अज्ञान व अधर्म नाहीसे होतात.

जग्मुः संहृष्टमनसो देवदारुवनं पुनः

आनंदी मनाने, ते पुन्हा देवदारू वनात गेले.

अजानन्तः परं देवं वीतरागा विमत्सराः

परमेश्वराची ओळख नसलेले, कामना व मत्सर विरहित,

नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च

नद्यांच्या एकांत व पवित्र काठी,

केचिदभ्रावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठिताः

काहीजण आकाशात, पायाच्या अंगठ्यांवर उभे होते.

शाकपर्णाशिनः केचित् संप्रक्षाला मरीचिपाः

काहीजण पालेभाज्या खात, काही शुद्धी करीत, काही केवळ सूर्यकिरणांवर जगत.

कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम्

ते तप करत, महेश्वराची पूजा करत आपला काळ घालवीत.

चका भगवान् बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः

वृषध्वज भगवंतांनी त्यांना समज येण्यासाठी प्रेरणा दिली.

देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः

कृपाळू परमेश्वर देवदारू वनात आले.

उल्मुकव्यग्रहस्तश्च रक्तपिङ्गललोचनः

हातात जळणारी मशाल व लालसर डोळे असलेले,

क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः

कधी तो प्रेमाने नाचतो, कधी पुन्हा पुन्हा मोठ्याने ओरडतो.

मायां कृत्वात्मनो रूपं देवस्तद् वनमागतः

स्वतःच्या मायेमुळे रूप धारण करून देव त्या वनात गेला.

सा च पूर्ववद् देवेशी देवदारुवनं गता

आणि देवी पूर्वीप्रमाणेच देवदारू वनात गेली.

प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुरीश्वरम्

सर्वांनी डोकं झुकवून भूमीला वंदन केलं आणि ईश्वराला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.

अथर्वशिरसा चान्ये रुद्राद्यैर्ब्रह्मभिर्भवम्

इतरांनी, रुद्र व ब्रह्मांसह, अथर्वशीर्षाने भवाची पूजा केली.