कूर्मपुराणम्

विज्ञापयामास तदा हृष्टः प्रष्टुमना मुनिः

तेव्हा तो ऋषी आनंदित होऊन विचारण्याची इच्छा धरून विनंती करू लागला.

किमेतद् भगवद्रूपं सुघोरं विश्वतोमुखम्

"भगवंतांचे हे कोणते रूप? इतके भयंकर आणि सर्व दिशांना तोंड असलेले?"

अन्तर्हितेव सहसा सर्वमिच्छामि वेदितुम्

"तुम्ही अचानक अदृश्य झाल्यावर मला सर्व काही जाणून घ्यायचे आहे."

महेशः स्वात्मनो योगं देवीं च त्रिपुरानलः

महेश स्वतःच्या आत्म्याचं योग आहे, आणि देवी ही त्रिपुराचा नाश करणारी अग्नी आहे.

दाहकः सर्वपापानां कालः कालकरो हरः

तो सर्व पापांचा नाश करणारा, काळ, काळ घडवणारा आणि हराही आहे.

सो ऽन्तर्यामी स पुरुषो ह्यहं वै पुरुषोत्तमः

तो अंतर्यामी, तोच पुरुष आहे; आणि मीच खरा परमपुरुष आहे.

प्रोच्यते मुनिर्भिशक्तिर्जगद्योनिः सनातनी

मुनिंनी त्याला शक्ती, जगाचा सनातन स्रोत असं म्हटलं आहे.

नारायणः परो ऽव्यक्तो मायारूप इति श्रुतिः

नारायण हा सर्वश्रेष्ठ, अव्यक्त, मायारूप आहे असं श्रुती सांगते.

योजयामि प्रकृत्याहं पुरुषं पञ्चविंशकम्

मी प्रकृतीला पंचविंशती पुरुषाशी एकत्र करतो.

सृजत्यशेषमेवेदं स्वमूर्तेः प्रकृतेरजः

प्रकृतीच्या रजोगुणातून, स्वतःच्या रूपातून, तो हे सर्व विश्व निर्माण करतो.

तवैतत् कथितं सम्यक् स्त्रष्ट्वत्वं परमात्मनः

परमात्म्याच्या सृष्टीविषयी तुझं विचारलेलं उत्तर मी नीट सांगितलं आहे.

समास्थाय परं भावं प्रोक्तो रुद्रो मनीषिभिः

परम अवस्थेत स्थिर होऊन, ऋषींनी रुद्राचं वर्णन केलं आहे.

दृष्टा हि भवता नूनं विद्यादेहस्त्वहं ततः

हे सर्व तू नक्की पाहिलं आहेस, म्हणून मीच ज्ञानमूर्ती आहे.

विष्णुर्ब्रह्मा च भगवान् रुद्रः काल इति श्रुतिः

विष्णू, ब्रह्मा, भगवंत, रुद्र आणि काळ — असं श्रुती म्हणते.

तदात्मकं तदव्यक्तं तदक्षरमिति श्रुतिः

तेच त्याचं स्वरूप, तेच अव्यक्त, तेच अक्षर — असं श्रुती सांगते.

आकाशं निष्कलं ब्रह्म तस्मादन्यन्न विद्यते

आकाश म्हणजेच अखंड ब्रह्म; त्याशिवाय दुसरं काहीच नाही.

संपूज्यो वन्दनीयो ऽहं ततस्तं पश्य शाश्वतम्

म्हणून मी पूजनीय आणि वंदनीय आहे; म्हणून त्या शाश्वताला पाहा.

तत्रैव भक्तियोगेन रुद्रामाराधयन्मुनिः

तेथे भक्तियोगाने त्या मुनिने रुद्राची उपासना केली.

संसेव्य ब्राह्मणो विद्वान् मुच्यते सर्वपातकैः

त्याची सेवा केल्यावर विद्वान ब्राह्मण सर्व पापांतून मुक्त होतो.

रुद्रकोटिरिति ख्यातं रुद्रस्य परमेष्ठिनः

रुद्रकोटी असं प्रसिद्ध आहे, ते परमेश्वर रुद्राचं आहे.

कोटिब्रह्मर्षयो दान्तास्तं देशमगमन् परम्

कोटी ब्रह्मर्षी, संयमी, त्या पवित्र स्थळी गेले.

अन्यो ऽन्यं भक्तियुक्तानां व्याघातो जायते किल

एकमेकावर प्रेम करणाऱ्यांमध्येही कधी कधी मतभेद निर्माण होतात.

कोटिरूपो ऽभवद् रुद्रो रुद्रकोटिस्ततः स्मृतः

रुद्राने असंख्य रूपे घेतली, म्हणून त्याला रुद्रांची कोटी असे म्हटले जाते.

पश्यन्तः पार्वतीनाथं हृष्टपुष्टधियो ऽभवन्

पार्वतीच्या नाथाचे दर्शन घेतल्यावर त्यांचे मन आनंदित आणि बळकट झाले.

दृष्टवानिति भक्त्या ते रुद्रन्यस्तधियो ऽभवन्

'आपण रुद्राचे दर्शन घेतले' असे समजून त्यांनी आपले मन भक्तीने रुद्राकडे लावले.

ज्योतिस्तत्रैव ते सर्वे ऽभिलषन्तः परं पदम्

ते सर्वजण तेथे त्या दिव्य प्रकाशाची आणि सर्वोच्च अवस्थेची इच्छा करू लागले.

दृष्ट्वा रुद्रं समभ्यर्च्य रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्

रुद्राचे दर्शन घेऊन त्याची योग्य प्रकारे पूजा केल्यास रुद्राच्या सान्निध्यात स्थान मिळते.

तत्र गत्वा नियमवानिन्द्रस्यार्धासनं लभेत्

शिस्त पाळून तेथे गेल्यावर इंद्राच्या आसनाचा अर्धा भाग मिळतो.

तत्र गत्वा पितॄन् पूज्य कुलानां तारयेच्छतम्

तेथे जाऊन पितरांची पूजा केल्यावर शंभर कुळांचे उद्धार करता येते.