कूर्मपुराणम्

उदरे तस्य देवस्य दृष्ट्वा विस्मयमागतः

त्या देवाच्या उदरात पाहून तो आश्चर्यचकित झाला.

अजातशत्रुर्भगवान् पितामहमथाब्रवीत्

आजातशत्रू भगवंताने मग पितामह ब्रह्माला बोलले.

प्रविश्य लोकान् पश्यैतान् विचित्रान् पुरुषर्षभ

हे श्रेष्ठ पुरुषा, आत जाऊन हे विविध लोक पाहा.

श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश कुशध्वजः

कुशध्वज पुन्हा श्रीपतीच्या उदरात गेला.

पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः

त्या देवाच्या आत फिरूनही, त्याला हरीचा शेवट सापडला नाही.

जनार्दनेन ब्रह्मासौ नाभ्यां द्वारमविन्दत

जनार्दनाच्या कृपेने ब्रह्माला नाभीपाशी कोणतेही द्वार सापडले नाही.

उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः

चतुर्मुख ब्रह्मा कमळातून बाहेर आला आणि त्याने आपले रूप सोडले.

ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् जगद्योनिः पितामहः

स्वतः उत्पन्न झालेला, जगाचा आदिस्रोत, पितामह ब्रह्मा भगवंत आहे.

प्रोवाच पुरुषं विष्णुं मेघगम्भीरया गिरा

त्याने मेघासारख्या गंभीर आवाजात विष्णूला, पुरुषोत्तमाला संबोधले.

एको ऽहं प्रबलो नान्यो मां वै को ऽबिभविष्यति

मीच एकटा सामर्थ्यवान आहे; दुसरा कोणी नाही—माझ्यावर कोण जिंकू शकेल?

सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं बभाषे मधुरं हरिः

हरीने आधी शांतपणे, गोड शब्दांत हे बोलले.

न मात्सर्याभियोगेन द्वाराणि पिहितानि मे

माझ्या द्वारांवर मत्सरामुळे बंदी नाही.

को हि बाधितुमन्विच्छेद् देवदेवं पितामहम्

देवांचा देव, पितामहाला त्रास द्यायला कोण प्रयत्न करील?

सर्वमन्वय कल्याणं यन्मयापहृतं तव

हे सर्व कल्याण आणि सौख्य, जे मी तुझ्याकडून घेतले आहे,

पद्मयोनिरिति ख्यातो मत्प्रियार्थं जगन्मय

जगाच्या मूर्तिरूपा, माझ्या प्रियतेसाठी ज्याला पद्मयोनी म्हणतात,

प्रहर्षमतुलं गत्वा पुनर्विष्णुमभाषत

अतुल आनंद मिळवून त्याने पुन्हा विष्णूला सांगितले.

सर्वभूतान्तरात्मा वै परं बह्म सनातनम्

सर्व जीवांच्या अंतःकरणातील आत्मा हा खरोखरच सर्वोच्च, सनातन ब्रह्म आहे.

मन्मयं सर्वमेवेदं ब्रह्माहं पुरुषः परः

हे सर्व माझ्याने व्यापलेले आहे; मीच ब्रह्मा, सर्वोच्च पुरुष आहे.

एका मूर्तिर्द्विधा भिन्ना नारायणपितामहौ

एकच मूर्ती दोन भागांत विभागली आहे—नारायण आणि पितामह.

इयं प्रतिज्ञा भवतो विनाशाय भविष्यति

तुझी ही प्रतिज्ञा विनाशास कारणीभूत ठरेल.

प्रधानपुरुषेशानं वेदाहं परमेश्वरम्

मी प्रधान आणि पुरुषाचा स्वामी असलेल्या त्या परमेश्वराला ओळखतो.

अनादिनिधनं ब्रह्म तमेव शरणं व्रज

ज्याला आरंभ नाही, अंत नाही अशा त्या ब्रह्मात शरण जा.

भवान् न नूनमात्मानं वेत्ति तत् परमक्षरम्

तुला स्वतःचे, ते परम अक्षर स्वरूप कदाचित माहीत नाही.

नावाभ्यां विद्यते ह्यन्यो लोकानां परमेश्वरः

आम्हा दोघांशिवाय या सर्व लोकांचा दुसरा कोणताही परमेश्वर नाही.

तस्य तत् क्रोधजं वाक्यं श्रुत्वा विष्णुरभाषत

त्याचे ते रागातून आलेले शब्द ऐकून विष्णू म्हणाला.

न मे ऽस्त्यविदितं ब्रह्मन् नान्यथाहं वदामिते

हे ब्रह्मन्, मला काहीही अज्ञात नाही; मी तुला कधीही वेगळे बोलत नाही.

मायाशेषविशेषाणां हेतुरात्मसमुद्भावा

माया आणि तिच्या सर्व विशेष रूपांचा कारण आत्म्यातूनच निर्माण होतो.

ज्ञात्वा तत् परमं तत्त्वं स्वमात्मानं महेश्वरम्

ते परम तत्त्व ओळखून, स्वतःचा आत्मा हा महेश्वर आहे हे जाणून,

प्रसादं ब्रह्मणे कर्तुं प्रादुरासीत् ततो हरः

मग ब्रह्माला कृपा करण्यासाठी हर प्रकट झाला.