कूर्मपुराणम्

दिव्यं वर्षसहस्रं तु सा च धारा प्रवाहिता

ती रक्ताची धार हजार दिव्य वर्षे वाहत राहिली.

संस्तूय वैदिकैर्मन्त्रैर्बहुमानपुरः सरम्

त्याची वैदिक मंत्रांनी आणि मोठ्या सन्मानाने स्तुती करण्यात आली.

प्रोवाच वृत्तमखिलं भगवान् परमेश्वरः

भगवान परमेश्वराने घडलेली सगळी घटना सांगितली.

प्रार्थयामास देवेशो विमुञ्चेति त्रिशूलिनम्

देवतांचा स्वामी त्रिशूळधारीला सोडण्याची विनंती करतो.

चिरं ध्यात्वा जगद्योनिः शङ्करं प्राह सर्ववित्

दिर्घ ध्यान करून, जगाचा उगम आणि सर्वज्ञ, शंकराला बोलला.

यत्राखिलजगद्दोषं क्षिप्रं नाशयताश्वरः

जिथे प्रभू सर्व जगातील दोष लगेच नाहीसे करतो,

जगाम लीलया देवो लोकानां हितकाम्यया

त्या लोकांच्या कल्याणासाठी देव आनंदाने तिथे गेला.

नृत्यमानो महायोगी हस्तन्यस्तकलेवरः

महायोगी आनंदाने नाचत, आपले शरीर हातावर ठेवून नृत्य करू लागला.

अथास्थायापरं रूपं नृत्यदर्शनलालसः

मग दुसरे रूप धारण करून, नृत्य दाखविण्याची उत्कंठा घेऊन उभा राहिला.

सस्मितो ऽनन्तयोगात्मा नृत्यति स्म पुनः पुनः

हसतमुखाने, अनंत योगाचा स्वरूप असलेला तो पुन्हा पुन्हा नाचू लागला.

भेजे महादेवपुरीं वाराणसीमिति श्रुताम्

तो महादेवाची प्रसिद्ध नगरी, वाराणसी, यात गेला.

हा हेत्युक्त्वा सनादं सा पातालं प्राप दुः खिता

'हाय!' असे म्हणून ती दुःखी होऊन, नादासोबत पाताळात गेली.

गणानामग्रतो देवः स्थापयामास शङ्करः

शंकराने त्या देवाला गणांच्या पुढे ठेवले.

उक्त्वा सजीवमस्त्वीशो विष्णवे स घृणानिधिः

'तो जिवंत राहो' असे म्हणून, दयाळू ईश्वराने त्याला विष्णूला दिले.

तेषां विनश्यति क्षिप्रमिहामुत्र च पातकम्

त्यांच्यासाठी पाप इथे आणि पुढेही लवकर नाहीसे होते.

तर्पयित्वा पितॄन् देवान् मुच्यते ब्रह्महत्यया

पितरांना आणि देवांना तृप्त केल्यावर ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्ती मिळते.

देहान्ते तत् परं ज्ञानं ददामि परमं पदम्

शरीराचा अंत झाल्यावर मी त्याला ते श्रेष्ठ ज्ञान, म्हणजेच परमपद देतो.

सहैव प्रमथेशानैः क्षणादन्तरधीयत

प्रमथनाथांसह तो क्षणात अदृश्य झाला.

स्वं देशमगत् तूर्णं गृहीत्वां परमं वपुः

तो पटकन आपल्या प्रदेशात पोहोचून, आपले श्रेष्ठ रूप धारण करतो.

कपालमोचनं तीर्थं स्थाणोः प्रियकरं शुभम्

कपालमोचन हे स्थाणूला प्रिय आणि शुभ तीर्थ आहे.

वाचिकैर्मानसैः पापैः कायिकैश्च विमुच्यते

वाणी, मन किंवा शरीराने केलेल्या पापांतून येथे मुक्ती मिळते.

तया स काये निर्दग्धे मुच्यते तु द्विजोत्तमः

ती तिच्या ज्वाळांनी शरीर जाळल्यावर, तो श्रेष्ठ द्विज मुक्त होतो.

पयो घृतं जलं वाथ मुच्यते पातकात् ततः

दूध, तूप किंवा पाणी दिल्यावर तो पापातून मुक्त होतो.

ब्रह्महत्याव्रतं चाथ चरेत् तत्पापशान्तये

ब्रह्महत्या केल्याचा पाप शांत करण्यासाठी तो त्या पापासाठीचं व्रत घ्यावं.

स्वकर्म ख्यापयन् ब्रूयान्मां भवाननुशास्त्विति

आपलं कृत्य सांगून, 'माझं मार्गदर्शन करा' असं तो आदरणीय व्यक्तीला सांगावं.

वधे तु शुद्ध्यते स्तेनो ब्राह्मणस्तपसैव वा

चोर किंवा ब्राह्मण यांना शिक्षा दिली किंवा कठोर तप केल्याने शुद्धी मिळते.

शक्तिं चोभयतस्तीक्ष्णामायसं दण्डमेव वा

किंवा दोन्ही बाजूंनी धारदार शस्त्राने, किंवा लोखंडी काठीनेही शिक्षा करावी.

आचक्षाणेन तत्पापमेवङ्कर्मास्मि शाधि माम्

'मी हे पाप केलं आहे, मला शिक्षा द्या' असं जाहीर केल्याने त्याचं पाप दूर होतं.

अशासित्वा तु तं राजास्तेनस्याप्नोति किल्बिषम्

राजाने जर त्याला शिक्षा केली नाही, तर त्या चोराचं पाप राजालाच लागतं.