कूर्मपुराणम्

कपालं ब्रह्मणः पूर्वं स्थापितं देहजं भुवि

पूर्वी ब्रह्मदेवाच्या देहातून उत्पन्न झालेले कवटी पृथ्वीवर ठेवले होते—

माहात्म्यं देवदेवस्य महादेवस्य धीमतः

हे सर्व देवांचा देव, महादेव यांच्या महात्म्याचे लक्षण आहे.

प्रोचुः प्रणम्य लोकादिं किमेकं तत्त्वमव्ययम्

सर्वांनी वंदन करून, लोकांच्या आद्य कारणाला विचारले: 'एकच अविनाशी तत्त्व कोणते?'

अविज्ञाय परं भावं स्वात्मानं प्राह धर्षिणम्

परम अवस्था न कळता, त्याने स्वतःलाच विजयी म्हणून सांगितले.

अनादिमत्परं ब्रह्म मामभ्यर्च्य विमुच्यते

आदि आणि अंत नसलेल्या, परब्रह्म असलेल्या मला भक्तीने पूजल्यावर मुक्ती मिळते.

न विद्यते चाभ्यधिको मत्तो लोकेषु कश्चन

सर्व लोकांमध्ये माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असा कोणीही नाही.

प्रोवाच प्रहसन् वाक्यं रोषताम्रविलोचनः

तो हसत हसत बोलला, पण त्याच्या डोळ्यांत रागामुळे लालसरपणा होता.

अज्ञानयोगयुक्तस्य न त्वेतदुचितं तव

अज्ञानाने भरलेल्या व्यक्तीसाठी हे तुझ्यासाठी योग्य नाही.

न मामृते ऽस्य जगतो जीवनं सर्वदा क्वचित्

माझ्याशिवाय या जगात कधीच कुठेही जीवन राहू शकत नाही.

मत्प्रेरितेन भवता सृष्टं भुवनमण्डलम्

माझ्या प्रेरणेनेच तू हे विश्व निर्माण केलेस.

आजग्मुर्यत्र तौ देवौ वेदाश्चत्वार एव हि

तेथे ते दोन्ही देव आणि चारही वेद आले.

प्रोचुः संविग्नहृदया याथात्म्यं परमेष्ठिनः

त्यांच्या काळजात चिंता असताना त्यांनी परमेश्वराचे खरे स्वरूप सांगितले.

यदाहुस्तत्परं तत्त्वं स देवः स्यान्महेश्वरः

जे सर्वोच्च तत्त्व ते सांगतात, तोच देव महेश्वर आहे.

यमाहुरीश्वरं देवं स देवः स्यात् पिनाकधृक्

ज्याला ते ईश्वर म्हणतात, तोच देव पिनाकधारी आहे.

योगिभिर्विद्यते तत्त्वं महादेवः स शङ्करः

योग्यांना जे तत्त्व कळते, तोच महादेव शंकर आहे.

महेशं पुरुषं रुद्रं स देवो भगवान् भवः

महेश, पुरुष, रुद्र—तोच भगवंत भव आहे.

श्रुत्वाह प्रहसन् वाक्यं विश्वात्मापि विमोहितः

हे ऐकून, विश्वाचा आत्मा जरी गोंधळलेला असला तरी हसत हसत बोलला.

रमते भार्यया सार्धं प्रमथैश्चातिगर्वितैः

तो आपल्या पत्नीबरोबर आणि अत्यंत गर्विष्ठ प्रमथांसोबत आनंद करतो.

अमूर्तो मूर्तिमान् भूत्वा वचः प्राह पितामहम्

अमूर्त असूनही मूर्त रूप घेऊन त्याने पितामहाला शब्दांतून संबोधले.

कदाचिद् रमते रुद्रस्तादृशो हि महेश्वरः

कधी कधी रुद्र अशा प्रकारे आनंद घेतो—महेश्वराचे हेच स्वरूप आहे.

स्वानन्दभूता कथिता देवी नागन्तुका शिवा

शिवा ही देवी त्याच्या स्वतःच्या आनंदरूप आहे, बाहेरून आलेली नाही.

नाज्ञानमगमन्नाशमीश्वरस्यैव मायया

अज्ञान कधीच त्याच्यावर विजय मिळवू शकले नाही, कारण ती केवळ ईश्वराची माया आहे.

प्रापश्यदद्भुतं दिव्यं पूरयन् गगनान्तरम्

त्याने आकाशभर पसरलेले अद्भुत आणि दिव्य दृश्य पाहिले.

व्योममध्यगतं दिव्यं प्रादुरासीद् द्विजोत्तमाः

आकाशाच्या मध्यभागी एक दिव्य रूप प्रकट झाले, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.

तेन तन्मण्जलं घोरमालोकयदनिन्दितम्

त्या रूपामुळे त्यांनी ते भयंकर, निर्दोष जलसमुद्र पाहिले.

क्षणाददृश्यत महान् पुरुषो नीललोहितः

क्षणातच एक महान पुरुष, निळा आणि तांबडा, दिसला.

तं प्राह भगवान् ब्रह्मा शङ्करं नीललोहितम्

त्या निळ्या-तांबड्या शंकराला भगवंत ब्रह्मा म्हणाले.

प्रादुर्भावं महेशान् मामेव शरणं व्रज

हे महेश, प्रकट हो आणि माझ्याच आश्रयाला ये.

प्राहिणोत् पुरुषं कालं भैरवं लोकदाहकम्

त्यांनी काळ भैरव या लोकांचा संहार करणाऱ्या पुरुषाला पाठवले.