कूर्मपुराणम्

कामतो मरणाच्छुद्धिर्ज्ञेया नान्येन केनचित्

स्वेच्छेने मृत्यू पत्करल्यानेच शुद्धी मिळते, दुसऱ्या कोणत्याही मार्गाने नाही.

ज्वलन्तं वा विशेदग्निं जलं वा प्रविशेत् स्वयम्

कोणी स्वतःच्या इच्छेने जळत्या आगीत किंवा पाण्यात प्रवेश करू शकतो.

ब्रह्महत्यापनोदार्थमन्तरा वा मृतस्य तु

ब्रह्महत्या पाप दूर करण्यासाठी, मध्येच मृत्यू आला तरी तेच फल मिळते.

दत्त्वा चान्नं स दुर्भिक्षे ब्रह्महत्यां व्यपोहति

दुष्काळात अन्न दान केल्याने ब्रह्महत्या पाप नाहीसे होते.

सर्वस्वं वा वेदविदे ब्राह्मणाय प्रदाय तु

किंवा, वेद जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला आपली सर्व संपत्ती दिली तरी चालते.

शुध्येत् त्रिषवणस्नानात् त्रिरात्रोपोषितो द्विजः

तीन रात्र उपवास करून, तीन वेळा स्नान करणारा द्विज शुद्ध होतो.

ब्रह्मचर्यादिभिर्युक्तो दृष्ट्वा रुद्रं विमुच्यते

ब्रह्मचर्य वगैरे आचरण करत, रुद्राचे दर्शन घेतल्यावर मुक्ती मिळते.

स्नात्वाभ्यर्च्य पितॄन् भक्त्या ब्रह्महत्यां व्यपोहति

स्नान करून, भक्तीने पितरांची पूजा केल्यावर ब्रह्महत्या पाप नाहीसे होते.

कपालं स्थापितं पूर्वं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

पूर्वी ब्रह्मदेवाने ठेवलेले ते कवटी—

तर्पपित्वा पितॄन् स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया

पितरांना तृप्त करून, स्नान केल्यावर ब्रह्महत्या पापातून मुक्ती मिळते.

कपालं ब्रह्मणः पूर्वं स्थापितं देहजं भुवि

पूर्वी ब्रह्मदेवाच्या देहातून उत्पन्न झालेले कवटी पृथ्वीवर ठेवले होते—

माहात्म्यं देवदेवस्य महादेवस्य धीमतः

हे सर्व देवांचा देव, महादेव यांच्या महात्म्याचे लक्षण आहे.

प्रोचुः प्रणम्य लोकादिं किमेकं तत्त्वमव्ययम्

सर्वांनी वंदन करून, लोकांच्या आद्य कारणाला विचारले: 'एकच अविनाशी तत्त्व कोणते?'

अविज्ञाय परं भावं स्वात्मानं प्राह धर्षिणम्

परम अवस्था न कळता, त्याने स्वतःलाच विजयी म्हणून सांगितले.

अनादिमत्परं ब्रह्म मामभ्यर्च्य विमुच्यते

आदि आणि अंत नसलेल्या, परब्रह्म असलेल्या मला भक्तीने पूजल्यावर मुक्ती मिळते.

न विद्यते चाभ्यधिको मत्तो लोकेषु कश्चन

सर्व लोकांमध्ये माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असा कोणीही नाही.

प्रोवाच प्रहसन् वाक्यं रोषताम्रविलोचनः

तो हसत हसत बोलला, पण त्याच्या डोळ्यांत रागामुळे लालसरपणा होता.

अज्ञानयोगयुक्तस्य न त्वेतदुचितं तव

अज्ञानाने भरलेल्या व्यक्तीसाठी हे तुझ्यासाठी योग्य नाही.

न मामृते ऽस्य जगतो जीवनं सर्वदा क्वचित्

माझ्याशिवाय या जगात कधीच कुठेही जीवन राहू शकत नाही.

मत्प्रेरितेन भवता सृष्टं भुवनमण्डलम्

माझ्या प्रेरणेनेच तू हे विश्व निर्माण केलेस.

आजग्मुर्यत्र तौ देवौ वेदाश्चत्वार एव हि

तेथे ते दोन्ही देव आणि चारही वेद आले.

प्रोचुः संविग्नहृदया याथात्म्यं परमेष्ठिनः

त्यांच्या काळजात चिंता असताना त्यांनी परमेश्वराचे खरे स्वरूप सांगितले.

यदाहुस्तत्परं तत्त्वं स देवः स्यान्महेश्वरः

जे सर्वोच्च तत्त्व ते सांगतात, तोच देव महेश्वर आहे.

यमाहुरीश्वरं देवं स देवः स्यात् पिनाकधृक्

ज्याला ते ईश्वर म्हणतात, तोच देव पिनाकधारी आहे.

योगिभिर्विद्यते तत्त्वं महादेवः स शङ्करः

योग्यांना जे तत्त्व कळते, तोच महादेव शंकर आहे.

महेशं पुरुषं रुद्रं स देवो भगवान् भवः

महेश, पुरुष, रुद्र—तोच भगवंत भव आहे.

श्रुत्वाह प्रहसन् वाक्यं विश्वात्मापि विमोहितः

हे ऐकून, विश्वाचा आत्मा जरी गोंधळलेला असला तरी हसत हसत बोलला.

रमते भार्यया सार्धं प्रमथैश्चातिगर्वितैः

तो आपल्या पत्नीबरोबर आणि अत्यंत गर्विष्ठ प्रमथांसोबत आनंद करतो.

अमूर्तो मूर्तिमान् भूत्वा वचः प्राह पितामहम्

अमूर्त असूनही मूर्त रूप घेऊन त्याने पितामहाला शब्दांतून संबोधले.