कूर्मपुराणम्

दान्तः पक्वकषायो ऽसौ ब्रह्माश्रममुपाश्रयेत्

ज्याचे मन वश झाले आहे, ज्याच्या इच्छा शांत झाल्या आहेत, त्याने ब्रह्माश्रमाचा आधार घ्यावा.

कर्मसंन्यासिनस्त्वन्ये त्रिविधाः परिकीर्तिताः

कर्माचा त्याग करणारे इतर लोक तीन प्रकारचे सांगितले आहेत.

प्रोच्यते ज्ञानसंन्यासी स्वात्मन्येव व्यवस्थितः

जो आपल्याच आत्म्यात स्थिर राहतो, त्याला ज्ञानत्यागी म्हणतात.

प्रोच्यते वेदसंन्यासी मुमुक्षुर्विजितेन्द्रियः

जो मुक्तीची इच्छा धरतो आणि इंद्रियांवर विजय मिळवतो, त्याला वेदत्यागी म्हणतात.

ज्ञेयः स कर्मसंन्यासी महायज्ञपरायणः

जो महायज्ञांना समर्पित आहे, त्याला कर्मत्यागी समजावे.

न तस्य विद्यते कार्यं न लिङ्गं वा विपश्चितः

ज्याला खरी समज आहे, त्याच्यासाठी कोणतेही कर्तव्य किंवा बाह्य चिन्ह राहत नाही.

जीर्णकौपीनवासाः स्यान्नग्नो वा ध्यानतत्परः

तो जुना कौपीन घालू शकतो किंवा नग्न राहू शकतो, पण त्याचे मन नेहमी ध्यानात मग्न असावे.

अध्यात्ममतिरासीत निरपेक्षो निरामिषः

त्याचे मन नेहमी आत्म्यात स्थिर असावे, तो कोणत्याही गोष्टीची अपेक्षा करू नये आणि इच्छारहित असावा.

नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम्

त्याने मृत्यूचे स्वागत करू नये, तसेच आयुष्याचीही इच्छा धरू नये.

एवं ज्ञात्वा परो योगी ब्रह्मभूयाय कल्पते

असे समजून, श्रेष्ठ योगी ब्रह्माशी एकरूप होण्यास पात्र होतो.

काषायवासाः सततं ध्यानयोगपरायणः

तो नेहमी भगवे वस्त्र परिधान करतो आणि ध्यानयोगात मग्न असतो.

भैक्ष्येण वर्तयेन्नित्यं नैकान्नादी भवेत् क्वचित्

त्याने नेहमी भिक्षेवर जगावे, कधीही एका घरातच जेवण करू नये.

न तस्य निष्कृतिः काचिद् धर्मशास्त्रेषु कथ्यते

त्याच्यासाठी धर्मशास्त्रात कोणतीही प्रायश्चित्ताची आवश्यकता सांगितलेली नाही.

प्राणिहंसानिवृत्तश्च मौनी स्यात् सर्वनिस्पृहः

तो कोणत्याही जीवाला त्रास देत नाही, मौन पाळतो आणि सर्व इच्छांपासून मुक्त असतो.

सत्यपूतां वदेद् वाणीं मनः पूतं समाचरेत्

त्याने सत्याने शुद्ध झालेली वाणी बोलावी आणि मन शुद्ध ठेवून वागावे.

स्नानशौचरतो नित्यं कमण्डलुकरः शुचिः

नेहमी स्नान आणि शुद्धतेकडे लक्ष देणारा, हातात कमंडलू असलेला तो नेहमी स्वच्छ राहतो.

मोक्षशास्त्रेषु निरतो ब्रह्मसूत्री जितेन्द्रियः

मोक्षशास्त्रात मन लावणारा, ब्रह्मसूत्रांमध्ये पारंगत आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला असतो.

आत्मज्ञानगुणोपेतो यतिर्मोक्षमवाप्नुयात्

आत्मज्ञानाची गुणवत्ता लाभलेला संन्यासी मोक्ष प्राप्त करतो.

स्नात्वाचम्य विधानेन शुचिर्देवालयादिषु

नियमाप्रमाणे स्नान करून आणि आचमन करून, तो शुद्ध होऊन देवालयात किंवा इतर पवित्र ठिकाणी जातो.

धौतकाषायवसनो भस्मच्छन्नतनूरहः

धुतलेले काषाय वस्त्र परिधान करून, अंगावर भस्म लावून तो फिरतो.

आध्यात्मिकं च सततं वेदान्ताभिहितं च यत्

तो नेहमी वेदांतात सांगितलेल्या आध्यात्मिक साधनेचा अभ्यास करतो.

वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं स याति परमां गतिम्

तो रोज वेदांचा अभ्यास करावा; अशा व्यक्तीला सर्वोच्च अवस्था मिळते.

क्षमा दया च सतोषो व्रतान्यस्य विशेषतः

क्षमा, दया आणि समाधान — ही त्याची विशेष व्रते आहेत.

कुर्यादहरहः स्नात्वा भिक्षान्नेनैव तेन हि

तो दररोज स्नान करावा आणि फक्त भिक्षेवरच उदरनिर्वाह करावा.

स्वाध्यायं चान्वहं कुर्यात् सावित्रीं संध्ययोर्जपेत्

तो दररोज स्वाध्याय करावा आणि सकाळ-संध्याकाळ सावित्रीचा जप करावा.

एकान्नं वर्जयेन्नित्यं कामं क्रोधं परिग्रहम्

नेहमी एकाच व्यक्तीकडून मिळणारे अन्न, इच्छा, राग आणि मालकी यांचा त्याने त्याग करावा.

कमण्डलुकरो विद्वान् त्रिदण्डी याति तत्परम्

कमंडलू घेतलेला, विद्वान आणि त्रिदंडी असलेला तो त्या परम अवस्थेला पोहोचतो.

भैक्षेण वर्तनं प्रोक्तं फलमूलैरथापि वा

भिक्षेवर जगणे सांगितले आहे, किंवा फळे-मुळे यावरही उदरनिर्वाह करता येतो.

भैक्षे प्रसक्तो हि यतिर्विषयेष्वपि सज्जति

भिक्षेत आसक्त झाल्यास संन्यासी इंद्रियांच्या विषयांमध्येही गुंततो.