कूर्मपुराणम्

वानप्रस्थाश्रमं गच्छेत् सदारः साग्निरेव च दृष्ट्वापत्यस्य चापत्यं जर्जरीकृतविग्रहः

आपल्या नातवाला पाहिल्यावर आणि शरीर थकल्यावर, पत्नी आणि अग्नीसह, तो वानप्रस्थाश्रमात जावे.

गत्वारण्यं नियमवांस्तपः कुर्यात् समाहितः

वनात जाऊन, नियम पाळणारा मनुष्य एकाग्रतेने तप करावा.

यताहारो भवेत् तेन पूजयेत् पितृदेवताः

ज्या अन्नाचा त्याला लाभ होईल, त्याने त्या अन्नाने पितरांना आणि देवांना आदराने अर्पण करावे.

गृहादाहृत्य चाश्नीयादष्टौ ग्रासान् समाहितः

घरातून आणलेले अन्न, तो मन लावून आठ घास खावे.

स्वाध्यायं सर्वदा कुर्यान्नियच्छेद् वाचमन्यतः

नेहमी स्वाध्याय करावा आणि उगाच बोलणे टाळावे.

मुन्यन्नैंर्विविधैर्मेध्यैः शाकमूलफलेन वा

तो मुन्यांसाठी असलेल्या शुद्ध अन्नावर, वेगवेगळ्या शुद्ध पदार्थांवर किंवा भाजी, मूळं आणि फळांवर उपजीविका करावी.

सर्वभूतानुकम्पी स्यात् प्रतिग्रहविवर्जितः

तो सर्व जीवांवर दया ठेवणारा असावा आणि कोणतेही दान स्वीकारू नये.

उत्तरायणं च क्रमशो दक्षस्यायनमेव च

तो उत्तरेकडील आणि दक्षिणेकडील संक्रांतीचे क्रमाने पालन करावे.

पुरोडाशांश्चरूंश्चैव विधिवन्निर्वपेत् पृथक्

तो विधीप्रमाणे वेगवेगळ्या पुरोडाश आणि चरू यांची योग्य रीतीने वेगळी वेगळी अर्पण करावी.

शेषं समुपभुञ्जीत लवणं च स्वयं कृतम्

तो उरलेले अन्न आणि स्वतः तयार केलेले मीठ याचे सेवन करावे.

भूस्तृणं शिग्रुकं चैव श्लेष्मातकफलानि च

तो माती, गवत, शेवगा आणि श्लेष्मातकाच्या फळांचा उपयोग करू शकतो.

न ग्रामजातान्यार्तो ऽपि पुष्पाणि च फलानि च

तो आजारी असला तरी गावात उगवलेली फुले किंवा फळे घेऊ नयेत.

न द्रुह्येत् सर्वभूतानि निर्द्वन्द्वो निर्भयो भवेत्

तो कोणत्याही जीवाला त्रास देऊ नये आणि द्वंद्व व भीतीपासून मुक्त असावा.

ब्रह्मचारी भवेन्नित्यं न पत्नीमपि संश्रयेत्

तो नेहमी ब्रह्मचारी राहावा आणि पत्नीच्याही जवळ जाऊ नये.

तद् व्रतं तस्य लुप्येत प्रायश्चित्तीयते द्विजः

जर त्याने ते व्रत मोडले, तर त्याचे व्रत नष्ट होते आणि द्विजाने प्रायश्चित्त करावे लागते.

न हि वेदे ऽधिकारो ऽस्य तद्वंशेप्येवमेव हि

त्याला वेदाध्ययनाचा अधिकार राहत नाही, आणि त्याच्या वंशजांनाही तसाच नियम लागू होतो.

शरण्यः सर्वभूतानां संविभागपरः सदा

तो सर्व जीवांचा आधार असावा आणि नेहमी वाटून घेण्याची वृत्ती ठेवावी.

एकाग्निरनिकेतः स्यात् प्रोक्षितां भूमिमाश्रयेत्

तो एकच अग्नी ठेवावा, कुठेही कायमचे घर नसावे आणि शुद्ध केलेल्या भूमीवर राहावे.

शिलायां शर्करायां वा शयीत सुसमाहितः

तो एकाग्रतेने दगडावर किंवा खडीवर झोपावा.

षण्मासनिचयो वा स्यात् समानिचय एव वा

सहा महिन्यांचा साठा असू शकतो, किंवा अगदी वर्षभराचाही साठा असू शकतो.

जीर्णानि चैव वासांसि शाकमूलफलानि च

जुने कपडे, तसेच पाने, मुळे आणि फळे यांचा वापर करावा.

अश्मकुट्टो भवेद् वापि कालपक्वभुगेव वा

दगडावर दळून खावे, किंवा नैसर्गिकरित्या पिकलेलेच खावे.

चतुर्थकालिको वा स्यात् स्याद्वाप्यष्टमकालिकः

तो प्रत्येक चौथ्या वेळी किंवा अगदी आठव्या वेळीही जेवू शकतो.

पक्षे पक्षे समश्नीयाद् यवागूं क्वथितां सकृत्

प्रत्येक पंधरवड्याला एकदाच उकडलेल्या जौच्या पेजेचे भोजन करावे.

स्वाभाविकैः स्वयं शीर्णैर्वैखानसमते स्थितः

स्वतःहून गळून पडणाऱ्या नैसर्गिक वस्तूंवर, वैखानस पद्धतीने राहावे.

स्थानासनाभ्यां विहरेन्न क्वचिद् धैर्यमुत्सृजेत्

तो उभा किंवा बसून फिरावा, पण कधीही धैर्य सोडू नये.

आर्द्रवासास्तु हेमन्ते क्रमशो वर्धयंस्तपः

हिवाळ्यात ओले कपडे घालावे आणि हळूहळू तप वाढवावे.

एकपादेन तिष्ठेत मरीचीन् वा पिबेत् तदा

एक पायावर उभे राहावे, किंवा सूर्यकिरणांवरच निर्वाह करावा.

शीर्णपर्णाशनो वा स्यात् कृच्छ्रैर् वा वर्तयेत् सदा

गळून पडलेली पाने खावी, किंवा नेहमीच कठोर तप करावे.