कूर्मपुराणम्

म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्राह्मणः स तु गर्हितः

ब्राह्मण मरत असताना असं करणारा ब्राह्मण निंदनीय आहे.

अङ्कयित्वा स्वकाद् राष्ट्रात् तं राजा विप्रवासयेत्

राजाने त्याला खूण करून आपल्या राज्यातून बाहेर काढावं.

स पूर्वाभ्यधिकः पापी नरके पच्यते नरः

असा माणूस, मागील पाप्यांपेक्षा अधिक पापी, नरकात यातना भोगतो.

सत्यसंयमसंयुक्तास्तेभ्यो दद्याद् द्विजोत्तमाः

सत्य आणि संयम असलेल्यांना, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी दान द्यावे.

न तु मूर्खमवृत्तस्थं दशरात्रमुपोषितम्

पण जो मूर्ख आहे, ज्याचं वर्तन चांगलं नाही, त्याला दहा दिवस उपवास केला असला तरी दान देऊ नये.

स तेन कर्मणा पापी दहत्यासप्तमं कुलम्

अशा पापी कृत्यामुळे, तो माणूस आपल्या सात पिढ्यांपर्यंत वंशाचा नाश करतो.

तस्मै यत्नेन दातव्यं अतिक्रम्यापि सन्निधिम्

अशा योग्य व्यक्तीस, उपस्थित असलेल्यांना वगळून, विशेष प्रयत्न करून दान द्यावे.

तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं तु विपर्यये

दोघेही योग्य रीतीने वागल्यास स्वर्गाला जातात; उलट केल्यास नरकात जातात.

पाषण्डेषु च सर्वेषु नावेदविदि धर्मवित्

सर्व नास्तिकांमध्ये, वेद किंवा धर्म जाणणारा कोणीच नसतो.

अविद्वान् प्रतिगृह्णानो भस्मी भवति काष्ठवत्

अशिक्षित माणूस दान स्वीकारल्यास, तो लाकडासारखा राख होतो.

अपि वा जातिमात्रेभ्यो न तु शूद्रात् कथञ्चन

फक्त जन्मामुळे मिळालेल्यांकडून कधी कधी स्वीकारता येईल, पण शूद्राकडून कधीही नाही.

धनलोभे प्रसक्तस्तु ब्राह्मण्यादेव हीयते

धनाची लालसा धरल्यास, ब्राह्मणपण गमावतो.

न तां गतिमवाप्नोति सङ्कोचाद् यामवाप्नुयात्

संयमामुळे मिळणारी अवस्था, लोभी माणसाला मिळत नाही.

स्थित्यर्थादधिकं गृह्णन् ब्राह्मणो यात्यधोगतिम्

ज्याला जगण्यासाठी जितके आवश्यक आहे त्यापेक्षा जास्त घेतो, तो ब्राह्मण अधोगतीला जातो.

उद्वेजयति भूतानि यथा चौरस्तथैव सः

तो सर्व प्राण्यांना तसाच त्रास देतो, जसा चोर देतो.

सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तु तृप्येत् स्वयं ततः

सर्व बाजूंनी दान स्वीकारावे, पण त्यातून स्वतः तृप्त होऊ नये.

वर्तमानः संयातात्मा याति तत् परमं पदम्

अशा प्रकारे संयमाने वागणारा, त्या परम अवस्थेला पोहोचतो.

एकाकी विचरेन्नित्यमुदासीनः समाहितः

तो नेहमी एकटा, उदासीन आणि एकाग्र राहून फिरावा.

ज्ञात्वानुतिष्ठेन्नियतं तथानुष्ठापयेद् द्विजान्

ज्ञान मिळवल्यावर, तो स्वतः नेहमी आचरण करावा आणि इतर ब्राह्मणांनाही तसे करायला लावावे.

प्रकृतिं याति परं न याति जन्म

तो सर्वोच्च स्थितीला पोहोचतो; त्याला पुन्हा जन्म मिळत नाही.

वानप्रस्थाश्रमं गच्छेत् सदारः साग्निरेव च दृष्ट्वापत्यस्य चापत्यं जर्जरीकृतविग्रहः

आपल्या नातवाला पाहिल्यावर आणि शरीर थकल्यावर, पत्नी आणि अग्नीसह, तो वानप्रस्थाश्रमात जावे.

गत्वारण्यं नियमवांस्तपः कुर्यात् समाहितः

वनात जाऊन, नियम पाळणारा मनुष्य एकाग्रतेने तप करावा.

यताहारो भवेत् तेन पूजयेत् पितृदेवताः

ज्या अन्नाचा त्याला लाभ होईल, त्याने त्या अन्नाने पितरांना आणि देवांना आदराने अर्पण करावे.

गृहादाहृत्य चाश्नीयादष्टौ ग्रासान् समाहितः

घरातून आणलेले अन्न, तो मन लावून आठ घास खावे.

स्वाध्यायं सर्वदा कुर्यान्नियच्छेद् वाचमन्यतः

नेहमी स्वाध्याय करावा आणि उगाच बोलणे टाळावे.

मुन्यन्नैंर्विविधैर्मेध्यैः शाकमूलफलेन वा

तो मुन्यांसाठी असलेल्या शुद्ध अन्नावर, वेगवेगळ्या शुद्ध पदार्थांवर किंवा भाजी, मूळं आणि फळांवर उपजीविका करावी.

सर्वभूतानुकम्पी स्यात् प्रतिग्रहविवर्जितः

तो सर्व जीवांवर दया ठेवणारा असावा आणि कोणतेही दान स्वीकारू नये.

उत्तरायणं च क्रमशो दक्षस्यायनमेव च

तो उत्तरेकडील आणि दक्षिणेकडील संक्रांतीचे क्रमाने पालन करावे.

पुरोडाशांश्चरूंश्चैव विधिवन्निर्वपेत् पृथक्

तो विधीप्रमाणे वेगवेगळ्या पुरोडाश आणि चरू यांची योग्य रीतीने वेगळी वेगळी अर्पण करावी.