कूर्मपुराणम्

शिलोञ्छे तस्य कथिते द्वे वृत्ती परमर्षिभिः

महर्षींनी सांगितलेल्या दोन उपजीविका म्हणजे शिल आणि उंचन—या आहेत.

अयाचितं स्यादमृतं मृतं भेक्षं तु याचितम्

विनंती न करता मिळालेलं अन्न म्हणजे अमृतासारखं असतं; मागून मिळालेलं अन्न मात्र जणू काही मृत आहे.

त्र्यहैहिको वापि भवेदश्वस्तनिक एव च

तीन दिवसांसाठी असो किंवा फक्त दुसऱ्या दिवसासाठी असो.

श्रेयान् परः परो ज्ञेयो धर्मतो लोकजित्तमः

जो धर्माने इतरांपेक्षा श्रेष्ठ असतो, तोच खऱ्या अर्थाने जग जिंकणाऱ्यांमध्ये सर्वोत्तम मानावा.

द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रेण जीवति

दोनांनी एकाचा निर्वाह होतो; पण चौथा मात्र ब्रह्मसत्राने जगतो.

इष्टीः पार्वायणान्तीयाः केवला निर्वपेत् सदा

प्रत्येक अर्धवर्षाच्या शेवटी नेहमी शुद्ध होम करावा.

अजिह्मामशठां शुद्धां जीवेद् ब्राह्मणजीविकाम्

सरळ, कपट नसलेली आणि शुद्ध अशी ब्राह्मणाची उपजीविका स्वीकारून जगावं.

याचयेद् वा शुचिं दान्तं न तृप्येत स्वयं ततः

किंवा शुद्ध आणि संयमी व्यक्तीकडून भीक मागावी, पण त्यातून स्वतः तृप्त होऊ नये.

देवान् पितृंश्च विधिना शुनां योनिं व्रजत्यसौ

देव आणि पितरांची विधिपूर्वक पूजा केल्याने, मनुष्य कुत्र्यांच्या गर्भात जन्म घेत नाही.

धर्माविरुद्धः कामः स्याद् ब्राह्मणानां तु नेतरः

धर्माला विरोध न करणारी इच्छा ब्राह्मणांसाठी योग्य आहे; अन्यथा नाही.

तस्मादर्थं समासाद्य दद्याद् वै जुहुयाद् यजेत्

म्हणून, संपत्ती मिळवून द्यावी, होम करावा आणि यज्ञ करावा.

ब्रह्मणाभिहितं पूर्वमृषीणां ब्रह्मवादिनाम्

हे पूर्वी ब्रह्मदेवांनी ब्रह्मज्ञान सांगणाऱ्या ऋषींना सांगितलं होतं.

दानमित्यभिनिर्दिष्टं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

त्याला 'दान' असं म्हटलं जातं, जे भोग आणि मुक्ती दोन्ही फळं देतं.

तद् वै वित्तमहं मन्ये शेषं कस्यापि रक्षति

माझ्या मते तेच खऱ्या अर्थाने मोठं धन आहे; बाकीचं कुणाचंतरी रक्षण करतं.

चतुर्थं विमलं प्रोक्तं सर्वदानोत्तमोत्तमम्

चौथं, जे शुद्ध आहे, ते सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ मानलं जातं.

अनुद्दिश्य फलं तस्माद् ब्राह्मणाय तु नित्यकम्

म्हणून, कुठलाही फळाचा विचार न करता ब्राह्मणाला नेहमी दान द्यावं.

नैमित्तिकं तदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुष्ठितम्

विशिष्ट कारणासाठी दिलेलं दान सज्जन लोकांनी आचरावं.

दानं तत् काम्यमाख्यातमृषिभिर्धर्मचिन्तकैः

कोणत्यातरी इच्छेसाठी दिलेलं दान, धर्माचा विचार करणाऱ्या ऋषींनी सांगितलं आहे.

चेतसा धर्मयुक्तेन दानं तद् विमलं शिवम्

धर्माशी जोडलेल्या मनाने दिलेलं दान शुद्ध आणि मंगल असतं.

उत्पत्स्यते हि तत्पात्रं यत् तारयति सर्वतः

कारण सर्व दुःखांतून तारणारा असा योग्य पात्र मनुष्य नक्कीच जन्माला येईल.

अन्यथा दीयते यद्धि न तद् दानं फलप्रदम्

जर दान योग्य पद्धतीने दिले नाही, तर त्याला फळ मिळत नाही.

वृत्तस्थाय दरिद्राय प्रदेयं भक्तिपूर्वकम्

सदाचारी आणि गरिबाला भक्तिभावाने दान द्यावे.

स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

तो मनुष्य त्या परम स्थानाला पोहोचतो, जिथे गेल्यावर पुन्हा कधीच दुःख वाटत नाही.

ददाति वेदविदुषे यः स भूयो न जायते

जो वेदज्ञाला दान देतो, त्याचा पुन्हा जन्म होत नाही.

ब्राह्मणाय दरिद्राय सर्वपापैः प्रमुच्यते

गरिब ब्राह्मणाला दान केल्याने सर्व पापांतून मुक्ती मिळते.

अन्नदानं तेन तुल्यं विद्यादानं ततो ऽधिकम्

अन्नदान सर्वांसाठी समान असते, पण विद्यादान त्याहून श्रेष्ठ आहे.

ददाति विद्यां विधिना ब्रह्मलोके महीयते

जो नियमाने विद्या देतो, त्याचा ब्रह्मलोकात सन्मान होतो.

सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मणः स्थानमाप्नुयात्

सर्व पापांपासून मुक्त होऊन तो ब्रह्माचे स्थान प्राप्त करतो.

आममेवास्य दातव्यं दत्त्वाप्नोति परां गतिम्

त्यालाच दान द्यावे; दान दिल्यावर उच्च अवस्था मिळते.