कूर्मपुराणम्

सोमेनाराधयेद् देवं सोमलोकमहेश्वरम्

सोमाने त्याने देव, सोमलोकाचा महेश्वर याची पूजा करावी.

समो वा विद्यते तस्मात् सोमेनाभ्यर्चयेत् परम्

किंवा तो समकक्ष असेल, तरी सोमाने परमात्म्याची पूजा करावी.

धर्मो विमुक्तये साक्षाच्छ्रौतः स्मार्तो द्विधा पुनः

धर्म हा थेट मुक्तीसाठी आहे; श्रौत आणि स्मार्त हे त्याचे दोन प्रकार आहेत.

श्रेयस्करतमः श्रौतस्तस्माच्छ्रौतं समाचरेत्

सर्वांत श्रेष्ठ असा वेदविधी आहे; म्हणून वेदविधीच करावा.

शिष्टाचारस्तृतीयः स्याच्छ्रतिस्मृत्योरलाभतः

वेद आणि स्मृती मिळत नसतील, तर विद्वानांचा आचार तिसरा प्रमाण मानावा.

ते शिष्टा ब्राह्मणाः प्रोक्ता नित्यमात्मगुणान्विताः

जे ब्राह्मण नेहमी अंतःकरणातील गुणांनी युक्त असतात, त्यांनाच विद्वान म्हणतात.

स धर्मः कथितः सद्भिर्नान्येषामिति धारणा

सज्जन लोक ज्या गोष्टीला धर्म म्हणतात, तीच खरी धर्म आहे; इतरांची नाही, ही समजूत ठेवावी.

एकस्माद् ब्रह्मविज्ञानं धर्मज्ञानं तथैकतः

एकाच ठिकाणाहून ब्रह्मज्ञान मिळते, आणि धर्मज्ञानही तसंच एकाच ठिकाणाहून मिळतं.

धर्मशास्त्रं पुराणं तद् ब्रह्मज्ञाने परा प्रमा

धर्मशास्त्र आणि पुराण हे ब्रह्मज्ञानासाठी सर्वांत मोठं प्रमाण आहे.

तस्माद् धर्मं पुराणं च श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः

म्हणून द्विजांनी धर्म आणि पुराण यावर श्रद्धा ठेवावी.

द्विजातेः परमो धर्मो वर्तनानि निबोधत

द्विजांचा श्रेष्ठ धर्म आणि त्यांची उपजीविका कशी असावी, ते आता ऐका.

कुसीदकृषिवाणिज्यं प्रकुर्वोतास्वयङ्कृतम्

सावकारी, शेती आणि व्यापार हे स्वतःने करू नयेत.

आपत्कल्पो ह्यं ज्ञेयः पूर्वोक्तो मुख्य इष्यते

हे सगळे केवळ आपत्तीच्या काळात करावेत; आधी सांगितलेलेच मुख्य मानावेत.

कष्टा पापीयसी वृत्तिः कुसीदं तद् विवर्जयेत्

सावकारी ही कठीण आणि पापी उपजीविका आहे; म्हणून ती टाळावी.

तस्मात् क्षात्रेण वर्तेत वर्तनेनापदि द्विजः

म्हणून द्विजाने केवळ आपत्तीच्या वेळी क्षत्रियांची उपजीविका घ्यावी.

न कथञ्चन कुर्वोत ब्राह्मणः कर्म कर्षणम्

ब्राह्मणाने कधीही स्वतः नांगरणीचे काम करू नये.

ते तृप्तास्तस्य तं दोषं शमयन्ति न संशयः

जे संतुष्ट असतात, ते त्याचा दोष दूर करतात—याबद्दल शंका नाही.

त्रिंशद्भागं ब्राह्मणानां कृषिं कुर्वन् न दुष्यति

ब्राह्मणांसाठी केवळ तीसावा भाग शेती केली, तर पाप लागत नाही.

कृषीवलो न दोषेण युज्यते नात्र संशयः

शेती करणाऱ्याला दोष लागत नाही—यात काहीच शंका नाही.

विद्याशिल्पादयस्त्वन्ये बहवो वृत्तिहेतवः

विद्या, हस्तकला आणि इतर अनेक उपजीविका आहेत.

शिलोञ्छे तस्य कथिते द्वे वृत्ती परमर्षिभिः

महर्षींनी सांगितलेल्या दोन उपजीविका म्हणजे शिल आणि उंचन—या आहेत.

अयाचितं स्यादमृतं मृतं भेक्षं तु याचितम्

विनंती न करता मिळालेलं अन्न म्हणजे अमृतासारखं असतं; मागून मिळालेलं अन्न मात्र जणू काही मृत आहे.

त्र्यहैहिको वापि भवेदश्वस्तनिक एव च

तीन दिवसांसाठी असो किंवा फक्त दुसऱ्या दिवसासाठी असो.

श्रेयान् परः परो ज्ञेयो धर्मतो लोकजित्तमः

जो धर्माने इतरांपेक्षा श्रेष्ठ असतो, तोच खऱ्या अर्थाने जग जिंकणाऱ्यांमध्ये सर्वोत्तम मानावा.

द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रेण जीवति

दोनांनी एकाचा निर्वाह होतो; पण चौथा मात्र ब्रह्मसत्राने जगतो.

इष्टीः पार्वायणान्तीयाः केवला निर्वपेत् सदा

प्रत्येक अर्धवर्षाच्या शेवटी नेहमी शुद्ध होम करावा.

अजिह्मामशठां शुद्धां जीवेद् ब्राह्मणजीविकाम्

सरळ, कपट नसलेली आणि शुद्ध अशी ब्राह्मणाची उपजीविका स्वीकारून जगावं.

याचयेद् वा शुचिं दान्तं न तृप्येत स्वयं ततः

किंवा शुद्ध आणि संयमी व्यक्तीकडून भीक मागावी, पण त्यातून स्वतः तृप्त होऊ नये.

देवान् पितृंश्च विधिना शुनां योनिं व्रजत्यसौ

देव आणि पितरांची विधिपूर्वक पूजा केल्याने, मनुष्य कुत्र्यांच्या गर्भात जन्म घेत नाही.