कूर्मपुराणम्

प्राणानेवात्तुमिच्छन्ति नवान्नामिषगृद्धिनः

नवीन धान्य किंवा मांसाची लालसा असणारे फक्त स्वतःचे प्राण वाचवू इच्छितात.

पितॄंश्चैवाष्टकास्वर्चन् नित्यमन्वष्टकासु च

अष्टका आणि अन्वष्टका या विधींमध्ये नेहमी पितरांचे पूजन करावे.

त्रयाणामिह वर्णानां गृहस्थाश्रमवासिनाम्

इथे तीन वर्णांपैकी, गृहस्थाश्रमात राहणाऱ्यांनी

यजेत वा न यज्ञेन स याति नरकान् बहून्

जर त्यांनी यज्ञ केला नाही, तर तो अनेक नरकांत जातो.

कुम्भीपाकं वैतरणीमसिपत्रवनं तथा

कुंभिपाक, वैतरणी आणि असिपत्रवन या नरकांत.

अन्त्यजानां कुले विप्राः शूद्रयोनौ च जायते

ब्राह्मणांनो, तो अंत्यजांच्या घरात किंवा शूद्राच्या पोटी जन्म घेतो.

आधायाग्निं विशुद्धात्मा यजेत परमेश्वरम्

अग्नी स्थापन करून, शुद्ध मनाने, त्याने परमेश्वराची पूजा करावी.

तस्मादाराधयेन्नित्यमग्निहोत्रेण शाश्वतम्

म्हणून नेहमी अग्निहोत्राने शाश्वताचे पूजन करावे.

सो ऽसौ मूढो न संभाष्यः किं पुनर्नास्तिको जनः

असा मूर्ख माणूस बोलण्यासही योग्य नाही, तर नास्तिक तर अजिबातच नाही.

अधिकं चापि विद्येत स सोमं पातुमर्हति

आणि अधिक जाणणारा सोमपानास पात्र होतो.

सोमेनाराधयेद् देवं सोमलोकमहेश्वरम्

सोमाने त्याने देव, सोमलोकाचा महेश्वर याची पूजा करावी.

समो वा विद्यते तस्मात् सोमेनाभ्यर्चयेत् परम्

किंवा तो समकक्ष असेल, तरी सोमाने परमात्म्याची पूजा करावी.

धर्मो विमुक्तये साक्षाच्छ्रौतः स्मार्तो द्विधा पुनः

धर्म हा थेट मुक्तीसाठी आहे; श्रौत आणि स्मार्त हे त्याचे दोन प्रकार आहेत.

श्रेयस्करतमः श्रौतस्तस्माच्छ्रौतं समाचरेत्

सर्वांत श्रेष्ठ असा वेदविधी आहे; म्हणून वेदविधीच करावा.

शिष्टाचारस्तृतीयः स्याच्छ्रतिस्मृत्योरलाभतः

वेद आणि स्मृती मिळत नसतील, तर विद्वानांचा आचार तिसरा प्रमाण मानावा.

ते शिष्टा ब्राह्मणाः प्रोक्ता नित्यमात्मगुणान्विताः

जे ब्राह्मण नेहमी अंतःकरणातील गुणांनी युक्त असतात, त्यांनाच विद्वान म्हणतात.

स धर्मः कथितः सद्भिर्नान्येषामिति धारणा

सज्जन लोक ज्या गोष्टीला धर्म म्हणतात, तीच खरी धर्म आहे; इतरांची नाही, ही समजूत ठेवावी.

एकस्माद् ब्रह्मविज्ञानं धर्मज्ञानं तथैकतः

एकाच ठिकाणाहून ब्रह्मज्ञान मिळते, आणि धर्मज्ञानही तसंच एकाच ठिकाणाहून मिळतं.

धर्मशास्त्रं पुराणं तद् ब्रह्मज्ञाने परा प्रमा

धर्मशास्त्र आणि पुराण हे ब्रह्मज्ञानासाठी सर्वांत मोठं प्रमाण आहे.

तस्माद् धर्मं पुराणं च श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः

म्हणून द्विजांनी धर्म आणि पुराण यावर श्रद्धा ठेवावी.

द्विजातेः परमो धर्मो वर्तनानि निबोधत

द्विजांचा श्रेष्ठ धर्म आणि त्यांची उपजीविका कशी असावी, ते आता ऐका.

कुसीदकृषिवाणिज्यं प्रकुर्वोतास्वयङ्कृतम्

सावकारी, शेती आणि व्यापार हे स्वतःने करू नयेत.

आपत्कल्पो ह्यं ज्ञेयः पूर्वोक्तो मुख्य इष्यते

हे सगळे केवळ आपत्तीच्या काळात करावेत; आधी सांगितलेलेच मुख्य मानावेत.

कष्टा पापीयसी वृत्तिः कुसीदं तद् विवर्जयेत्

सावकारी ही कठीण आणि पापी उपजीविका आहे; म्हणून ती टाळावी.

तस्मात् क्षात्रेण वर्तेत वर्तनेनापदि द्विजः

म्हणून द्विजाने केवळ आपत्तीच्या वेळी क्षत्रियांची उपजीविका घ्यावी.

न कथञ्चन कुर्वोत ब्राह्मणः कर्म कर्षणम्

ब्राह्मणाने कधीही स्वतः नांगरणीचे काम करू नये.

ते तृप्तास्तस्य तं दोषं शमयन्ति न संशयः

जे संतुष्ट असतात, ते त्याचा दोष दूर करतात—याबद्दल शंका नाही.

त्रिंशद्भागं ब्राह्मणानां कृषिं कुर्वन् न दुष्यति

ब्राह्मणांसाठी केवळ तीसावा भाग शेती केली, तर पाप लागत नाही.

कृषीवलो न दोषेण युज्यते नात्र संशयः

शेती करणाऱ्याला दोष लागत नाही—यात काहीच शंका नाही.