कूर्मपुराणम्

मन्त्रब्राह्मणविच्चैव यश्च स्याद् धर्मपाठकः

जो मंत्र आणि ब्राह्मण जाणतो किंवा धर्मग्रंथ वाचतो—

ब्रह्मदेयानुसंतानो गर्भशुद्धः सहस्रदः

ज्याच्या घराण्यात ब्राह्मणांना दान देण्याची परंपरा आहे, ज्याचा गर्भ शुद्ध आहे आणि जो हजारपट दान देतो, तो श्रेष्ठ मानला जातो.

गुरुदेवाग्निपूजासु प्रसक्तो ज्ञानतत्परः

जो आपला गुरु, देव आणि अग्नी यांची भक्तीपूर्वक पूजा करतो आणि ज्ञान मिळवण्यास नेहमी तत्पर असतो, तो आदरणीय आहे.

महादेवार्चनरतो वैष्णवः पङ्क्तिपावनः

जो महादेवाची भक्तीने पूजा करतो, वैष्णव आहे आणि जेवणाच्या पंक्तीला पवित्र करतो, तो पुण्यवान समजावा.

सत्रिणो दाननिरता विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः

यज्ञ करणारे आणि दान देण्यास नेहमी तयार असणारे हेच जेवणाच्या पंक्तीचे पावन करणारे मानावेत.

सावित्रीजापनिरता ब्राह्मणाः पङ्क्तिपावनाः

सावित्रीचा जप करणारे ब्राह्मण हे जेवणाच्या पंक्तीचे पावन करणारे असतात.

अग्निचित्स्नातका विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः

अग्निचिती बांधून स्नान केलेले ब्राह्मण हेही जेवणाच्या पंक्तीचे पावन करणारे मानावेत.

अध्यात्मविन्मुनिर्दान्तो विज्ञेयः पङ्क्तिपावनः

आत्मज्ञान असलेला, संयमी असा ऋषी हा जेवणाच्या पंक्तीला पवित्र करणारा आहे.

श्रद्धालुः श्राद्धनिरतो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः

श्रद्धेने आणि श्राद्धकर्मात मग्न असलेला ब्राह्मण हा जेवणाच्या पंक्तीचे पावन करणारा आहे.

अथर्वणो मुमुक्षुश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः

अथर्ववेदाचे पालन करणारा आणि मोक्षाची इच्छा असलेला ब्राह्मण हा जेवणाच्या पंक्तीचे पावन करणारा आहे.

असंबन्धी च विज्ञेयो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः

ज्याला कोणत्याही गोष्टीचा आसक्ती नाही असा ब्राह्मण हा जेवणाच्या पंक्तीचे पावन करणारा आहे.

अलाभे नैष्ठिकं दान्तमुपकुर्वाणकं तथा

जर असे कोणी मिळाले नाहीत, तर नैष्ठिक, संयमी किंवा उपकुर्वाण ब्राह्मणाला जेवायला घालावे.

सर्वालाभे साधकं वा गृहस्थमपि भोजयेत्

जर कोणताही मिळत नसेल, तर साधना करणारा किंवा गृहस्थ असलेला ब्राह्मण जरी असला तरी त्याला जेवायला घालावे.

फलं वेदविदां तस्य सहस्रादतिरिच्यते

वेद जाणणाऱ्यांना दिलेल्या दानाचे फळ हे हजारपट दानापेक्षा जास्त मिळते.

भोजयेद् हव्यकव्येषु अलाभादितरान् द्विजान्

जर वरील ब्राह्मण मिळाले नाहीत, तर इतर द्विजांना हवन आणि पिंडदानाच्या वेळी जेवायला घालावे.

अनुकल्पस्त्वयं ज्ञेयः सदा सद्भिरनुष्ठितः

हेच पर्यायी नियम समजावे, जे सत्पुरुष नेहमी पाळतात.

दौहित्रं विट्पतिं बन्धुमृत्विग्याज्यौ च भोजयेत्

आपल्या मुलीचा मुलगा, विद्वान, नातेवाईक, ऋत्विज आणि यजमान यांना जेवायला घालावे.

पैशाची दक्षिणा सा हि नैवामुत्र फलप्रदा

दक्षिण दिशेला दिलेले दान पैशाचिक समजले जाते; त्याचे परलोकात काहीही फळ मिळत नाही.

द्विषता हि हविर्भुक्तं भवति प्रेत्य निष्फलम्

शत्रूने खाल्लेले हवन परलोकात निष्फळ ठरते.

तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते

त्याला नैवेद्य अर्पण करू नये, कारण नैवेद्य राखेत अर्पण होत नाही.

तथानृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम्

जो ऋचांचा उच्चार करत नाही, त्याला नैवेद्य दिल्यास देणाऱ्याला फळ मिळत नाही.

तावतो ग्रसते प्रेत्य दीप्तान् स्थूलांस्त्वयोगुडान्

मरणानंतर, अशा प्रत्येक कृतीसाठी तो तितकेच जळणारे, जाड गोळे खातो.

यत्रैते भुञ्जते हव्यं तद् भवेदासुर द्विजाः

जिथे हे अयोग्य लोक नैवेद्य खातात, हे द्विजांनो, ते स्थळ असुरी होते.

स वै दुर्ब्राह्मणो नार्हः श्राद्धादिषु कदाचन

असा दुष्ट ब्राह्मण श्राद्ध किंवा अशा विधीसाठी कधीच योग्य नाही.

बधबन्धोपजीवी च षडेते ब्रह्मबन्धवः

हत्या किंवा बंदिवासावर उपजीविका करणारे—हे सहा फक्त ब्राह्मणबंधूच आहेत.

वेदविक्रायिणो ह्येते श्राद्धादिषु विगर्हिताः

जे वेद विकतात, ते श्राद्ध वगैरे विधींमध्ये निंदनीय आहेत.

असमानान् याजयन्ति पतितास्ते प्रकीर्तिताः

जे अयोग्य लोकांसाठी यज्ञ करतात, त्यांना पतित समजले जाते.

अधीयते तथा वेदान् पतितास्ते प्रकीर्तिताः

तसेच, जे वेद अयोग्यांना शिकवतात, त्यांनाही पतित म्हणतात.

कापालिकाः पाशुपताः पाषण्डा ये च तद्विधाः

कपाली, पाशुपत, पाषंड आणि त्यांच्यासारखे इतर—