कूर्मपुराणम्

भुञ्जीत बन्धुभिः सार्धं वाग्यतो ऽन्नमकुत्सयन्

नातेवाईकांसोबत, आदराने बोलत, अन्नाची निंदा न करता जेवावे.

भृञ्जीत चेत् स मूढात्मा तिर्यग्योनिं सगच्छति

पण जर तो मूढ मनाचा मनुष्य खाऊन घेतला, तर त्याला पशूंच्या गर्भात जन्म घ्यावा लागतो.

नाशयत्याशु पापानि देवानामर्चनं तथा

देवतांची पूजा केल्याने पापं लवकर नष्ट होतात.

भुङ्क्ते स याति नरकान् शूकरेष्वभिजायते

तो खाऊन घेतल्यावर नरकात जातो आणि पुन्हा डुकरांच्या रूपात जन्म घेतो.

भुञ्जीत स्वजनैः सार्धं सयाति परमां गतिम्

आपल्या लोकांसोबत जेवला, तर तो श्रेष्ठ अवस्थेला पोहोचतो.

आसीनस्त्वासने शुद्धे भूम्यां पादौ निधाय तु

शुद्ध आसनावर बसून, पाय जमिनीवर ठेवावेत.

श्रियं प्रत्यङ्मुखो भुङ्क्ते ऋतं भुङ्क्ते उदङ्मुखाः

तो पश्चिमेकडे तोंड करून समृद्धीचं जेवण करतो, आणि उत्तरेकडे तोंड करून सत्याचं जेवण करतो.

उपवासेन तत्तुल्यं मनुराह प्रजापतिः

मनु, सृष्टीचे स्वामी, म्हणतात की हे उपवासासारखेच आहे.

आचम्यार्द्राननो ऽक्रोधः पञ्चार्द्रे भोजनं चरेत्

पाणी पिऊन, तोंड ओलं ठेवून, राग न ठेवता, पाच ओल्या पदार्थांसह जेवण करावं.

अमृतोपस्तरणमसीत्यापोशानक्रियां चरेत्

‘तू अमृताचं आवरण आहेस’ असं म्हणत पाण्याची शिंपडणी करावी.

अपानाय ततो हुत्वा व्यानाय तदनन्तरम्

त्यानंतर अपानासाठी अर्पण करावं, मग व्यानासाठी त्यानंतर अर्पण करावं.

विज्ञाय तत्त्वमेतेषां जुहुयादात्मनि द्विजः

या सर्वांचं खरे स्वरूप जाणून, द्विजानं ते स्वतःमध्ये अर्पण करावं.

ध्यात्वा तन्मनसा देवमात्मानं वै प्रजापतिम्

मनाने देव, आत्मा आणि प्रजापती यांचा ध्यान करावं.

आचान्तः पुनराचामेदायं गौरिति मन्त्रतः

तोंड धुऊन, पुन्हा तोंड धुतलं पाहिजे आणि ‘ही गाय आहे’ असा मंत्र म्हणावा.

प्राणानां ग्रन्थिरसीत्यालभेद् हृदयं ततः

‘तू प्राणांचा गाठ आहेस’ असं म्हणत, मग हृदयाला स्पर्श करावा.

निः स्त्रवयेद् हस्तजलमूर्ध्वहस्तः समाहितः

हात उंच करून, मन एकाग्र ठेवून, हातातून पाणी टपटप झिरपू द्यावं.

अथाक्षरेण स्वात्मानं योजयेद् ब्रह्मणेति हि

मग त्या अक्षराने स्वतःला ब्रह्माशी एकरूप करावं.

यो ऽनेन विधिना कुर्यात् स याति ब्रह्मणः क्षयम्

जो हा विधी करतो, तो ब्रह्माच्या निवासस्थानी पोहोचतो.

सायंप्रापर्नान्तरा वै संध्यायां तु विशेषतः

संध्याकाळी, दोन जेवणांच्या मध्ये, आणि विशेषतः संध्याकाळच्या वेळी हे करावं.

ग्रहकाले च नाश्नीयात् स्नात्वाश्नीयात् तु मुक्तयोः

ग्रहणाच्या वेळी जेवू नये; पण ग्रहण संपल्यावर स्नान करून मग जेवावे.

अमुक्तयोरस्तङ्गतयोरद्याद् दृष्ट्वा परे ऽहनि

ग्रहण न संपल्यास किंवा सूर्य किंवा चंद्र मावळले नसल्यास, दुसऱ्या दिवशी पाहिल्यावरच जेवावे.

न यज्ञशिष्टादन्द् वा न क्रुद्धो नान्यमानसः

यज्ञातील उरलेले अन्न रागात किंवा मन अस्वस्थ असताना खाऊ नये.

वृत्यर्थं यस्य चाधीतं निष्फलं तस्य जीवितम्

ज्याचा अभ्यास फक्त उपजीविकेसाठी असतो, त्याचे जीवन निष्फळ असते.

सोपानत्कश्च यद् भुङ्क्ते सर्वं विद्यात् तदासुरम्

चपला घालून जे काही खातो, ते सर्व असुरी समजावे.

न च भिन्नासनगतो न शयानः स्थितो ऽपि वा

तुटलेल्या आसनावर बसून, झोपून किंवा उभे राहून कधीही जेवू नये.

नोच्छिष्टो घृतमादद्यान्न मूर्धानं स्पृशेदपि

अपवित्र अवस्थेत तुप घ्यावे नाही, किंवा डोकेही स्पर्श करू नये.

नान्धकारे न चाकाशे न च देवालयादिषु

अंधारात, मोकळ्या आकाशाखाली किंवा देवळात व अशा जागी जेवू नये.

न पादुकानिर्गतो ऽथ न हसन् विलपन्नपि

चपला घालून बाहेर जाऊन, हसताना किंवा रडताना जेवू नये.

इतिहासपुराणाभ्यां वेदार्थानुपबृंहयेत्

वेदांचा अर्थ इतिहास आणि पुराण यांच्या साहाय्याने स्पष्ट करावा.