कूर्मपुराणम्

भूतयज्ञः स वै ज्ञेयो भूतिदः सर्वदेहिनाम्

हा यज्ञ भूतयज्ञ म्हणून ओळखला जातो, जो सर्व सजीवांना पोषण देतो.

दद्याद् भूमौ बलिं त्वन्नं पक्षिभ्यो ऽथ द्विजोत्तमः

पक्ष्यांसाठी जमिनीवर अन्नाचा बळी द्यावा, हे श्रेष्ठ द्विजा.

भूतयज्ञस्त्वयं नित्यं सायं प्रातर्विधीयते

हा भूतयज्ञ रोज सकाळी आणि संध्याकाळी करावा.

नित्यश्राद्धं तदुद्दिष्टं पितृयज्ञो गतिप्रदः

नित्य श्राद्ध हे पितरांसाठीचे यज्ञ सांगितले आहे, जे कल्याणकारी आहे.

वेदतत्त्वार्थविदुषे द्विजायैवोपपादयेत्

जो वेदांचा खरा अर्थ जाणतो अशा द्विजास हे अर्पण करावे.

मनोवाक्कर्मभिः शान्तमागतं स्वगृह ततः

मन, वाणी आणि कृती शांत ठेवून, आपल्या घरी परत यावे.

दद्यादतिथये नित्यं बुध्येत परमेश्वरम्

नेहमी पाहुण्याला काहीतरी द्यावे आणि परमेश्वराला ओळखावे.

पुष्कलं हन्तकारं तु तच्चतुर्गुणमुच्यते

हे विपुल आणि नाश करणारे असून, ते चार प्रकारचे सांगितले आहे.

अभ्यागतान् यथाशक्ति पूजयेदतिथिं यथा

आपल्याला जसे शक्य असेल तसे, आलेल्या पाहुण्याचे योग्य आदराने स्वागत करावे.

दद्यादन्नं यथाशक्ति त्वर्थिभ्यो लोभवर्जितः

हवे असणाऱ्यांना, आपल्या क्षमतेनुसार, लोभ न ठेवता अन्न द्यावे.

भुञ्जीत बन्धुभिः सार्धं वाग्यतो ऽन्नमकुत्सयन्

नातेवाईकांसोबत, आदराने बोलत, अन्नाची निंदा न करता जेवावे.

भृञ्जीत चेत् स मूढात्मा तिर्यग्योनिं सगच्छति

पण जर तो मूढ मनाचा मनुष्य खाऊन घेतला, तर त्याला पशूंच्या गर्भात जन्म घ्यावा लागतो.

नाशयत्याशु पापानि देवानामर्चनं तथा

देवतांची पूजा केल्याने पापं लवकर नष्ट होतात.

भुङ्क्ते स याति नरकान् शूकरेष्वभिजायते

तो खाऊन घेतल्यावर नरकात जातो आणि पुन्हा डुकरांच्या रूपात जन्म घेतो.

भुञ्जीत स्वजनैः सार्धं सयाति परमां गतिम्

आपल्या लोकांसोबत जेवला, तर तो श्रेष्ठ अवस्थेला पोहोचतो.

आसीनस्त्वासने शुद्धे भूम्यां पादौ निधाय तु

शुद्ध आसनावर बसून, पाय जमिनीवर ठेवावेत.

श्रियं प्रत्यङ्मुखो भुङ्क्ते ऋतं भुङ्क्ते उदङ्मुखाः

तो पश्चिमेकडे तोंड करून समृद्धीचं जेवण करतो, आणि उत्तरेकडे तोंड करून सत्याचं जेवण करतो.

उपवासेन तत्तुल्यं मनुराह प्रजापतिः

मनु, सृष्टीचे स्वामी, म्हणतात की हे उपवासासारखेच आहे.

आचम्यार्द्राननो ऽक्रोधः पञ्चार्द्रे भोजनं चरेत्

पाणी पिऊन, तोंड ओलं ठेवून, राग न ठेवता, पाच ओल्या पदार्थांसह जेवण करावं.

अमृतोपस्तरणमसीत्यापोशानक्रियां चरेत्

‘तू अमृताचं आवरण आहेस’ असं म्हणत पाण्याची शिंपडणी करावी.

अपानाय ततो हुत्वा व्यानाय तदनन्तरम्

त्यानंतर अपानासाठी अर्पण करावं, मग व्यानासाठी त्यानंतर अर्पण करावं.

विज्ञाय तत्त्वमेतेषां जुहुयादात्मनि द्विजः

या सर्वांचं खरे स्वरूप जाणून, द्विजानं ते स्वतःमध्ये अर्पण करावं.

ध्यात्वा तन्मनसा देवमात्मानं वै प्रजापतिम्

मनाने देव, आत्मा आणि प्रजापती यांचा ध्यान करावं.

आचान्तः पुनराचामेदायं गौरिति मन्त्रतः

तोंड धुऊन, पुन्हा तोंड धुतलं पाहिजे आणि ‘ही गाय आहे’ असा मंत्र म्हणावा.

प्राणानां ग्रन्थिरसीत्यालभेद् हृदयं ततः

‘तू प्राणांचा गाठ आहेस’ असं म्हणत, मग हृदयाला स्पर्श करावा.

निः स्त्रवयेद् हस्तजलमूर्ध्वहस्तः समाहितः

हात उंच करून, मन एकाग्र ठेवून, हातातून पाणी टपटप झिरपू द्यावं.

अथाक्षरेण स्वात्मानं योजयेद् ब्रह्मणेति हि

मग त्या अक्षराने स्वतःला ब्रह्माशी एकरूप करावं.

यो ऽनेन विधिना कुर्यात् स याति ब्रह्मणः क्षयम्

जो हा विधी करतो, तो ब्रह्माच्या निवासस्थानी पोहोचतो.

सायंप्रापर्नान्तरा वै संध्यायां तु विशेषतः

संध्याकाळी, दोन जेवणांच्या मध्ये, आणि विशेषतः संध्याकाळच्या वेळी हे करावं.