कूर्मपुराणम्

कारुकान्नं विशेषेण शस्त्रविक्रयिणस्तथा

विशेषतः कारागीरांचे आणि शस्त्र विकणाऱ्यांचे अन्न टाळावे.

विद्धप्रजननस्यान्नं परिवित्त्यन्नमेव च

ज्याच्या संततीला बाधा आली आहे किंवा जो दुःखाने वेढलेला आहे, त्याचे अन्न टाळावे.

गुरोरपि न भोक्तव्यमन्नं संस्कारवर्जितम्

गुरूचे अन्नही जर योग्य संस्कार नसले, तर खाऊ नये.

यो यस्यान्नं समश्नाति स तस्याश्नानि किल्बिषम्

जो दुसऱ्याचे अन्न खातो, तो त्या व्यक्तीचे पाप आपल्या अंगी घेतो.

एते शूद्रेषु भोज्यान्ना यश्चात्मानं निवेदयेत्

ही सर्व अन्नपदार्थे शूद्रांसाठी आणि स्वतःला समर्पित करणाऱ्यांसाठीच योग्य आहेत.

एते शूद्रेषु भोज्यान्ना दत्त्वा स्वल्पं पणं बुधैः

शूद्रांसाठी योग्य असलेली ही अन्नपदार्थे, विद्वानांनी थोड्या मोबदल्यात द्यावी.

पिण्याकं चैव तैलं च शूद्राद् ग्राह्यं द्विजातिभिः

पिंड्याचा चोथा आणि तेल, हे द्विजांनी शूद्राकडून स्वीकारावे.

पलाण्डुं लशुनं शुक्तं निर्यासं चैव वर्जयेत्

कांदा, लसूण, आंबट पदार्थ आणि झाडांमधून निघणारे रस हे टाळावेत.

विलयं सुमुखं चैव कवकानि च वर्जयेत्

वाळलेले, कुरूप झालेले पदार्थ, तसेच कवक आणि बुरशी हेही खाऊ नयेत.

उदुम्बरमलाबुं च जग्ध्वा पतति वै द्विजः

जो द्विज उडुंबर किंवा दुधी भोपळा खातो, तो धर्मातून खाली पडतो.

अनुपाकृतमांसं च देवान्नानि हवींषि च

कच्चे मांस, देवांसाठी दिलेले नैवेद्य आणि यज्ञातील हवि हे खाऊ नये.

नीपं कपित्थं प्लक्षं च प्रयत्नेन विवर्जयेत्

नीप, कपित्थ आणि प्लक्ष ही फळे विशेष काळजीने टाळावीत.

रात्रौ च तिलसंबद्धं प्रयत्नेन दधि त्यजेत्

रात्री तीळ मिसळलेले दही काळजीपूर्वक सोडावे.

क्रियादुष्टं भावदुष्टमसत्संसर्गि वर्जयेत्

कृतीने खराब झालेले, स्वभावाने वाईट किंवा अपवित्रांच्या संगतीने दूषित झालेले अन्न टाळावे.

श्वाघ्रातं च पुनः सिद्धं चण्डालावेक्षितं तथा

कुत्र्याने हुंगलेले, पुन्हा शिजवलेले किंवा चांडाळाने पाहिलेले अन्न खाऊ नये.

अनर्चितं पुर्युं षितं पर्यायान्नं च नित्यशः

देवाला न अर्पण केलेले, शिळे किंवा उरलेले अन्न नेहमीच टाळावे.

मनुष्यैरप्यवघ्रातं कुष्ठिना स्पृष्टमेव च

माणसाने हुंगलेले किंवा कुष्ठरोग्याने स्पर्श केलेले अन्नही टाळावे.

मलबद्वाससा वापि परवासो ऽथ वर्जयेत्

मळकट कपडे घातलेल्या किंवा दुसऱ्याने स्पर्श केलेले अन्न टाळावे.

आविकं सन्धिनीक्षीरमपेयं मनुरब्रवीत्

मेंढीचे दूध आणि नुकतेच वासरू दिलेल्या जनावराचे दूध पिऊ नये, असे मनु म्हणतो.

कुररं च चकोरं च जालपादं च कोकिलम्

कुरर, चकोर, जाळ्यात पाय असलेले पक्षी आणि कोकिळा हे खाऊ नयेत.

कपोतं टिट्टिभं चैव ग्रामकुक्कुटमेव च

पारवा, टिटवी आणि गावातील कोंबडा हेही खाऊ नयेत.

शृगालं मर्कटं चैव गर्दभं च न भक्षयेत्

कोल्हा, माकड आणि गाढव हे खाऊ नयेत.

जलेचरान् स्थलचरान् प्राणिनश्चेति धारणा

पाण्यात आणि जमिनीवर राहणाऱ्या प्राण्यांबद्दल ही मर्यादा आहे.

भक्ष्याः पञ्चनखा नित्यं मनुराह प्रिजापतिः

पाच नखांचे प्राणी नेहमीच खाण्यास योग्य आहेत, असे मनु प्रजापती म्हणतो.

निवेद्य देवताभ्यस्तु ब्राह्मणेभ्यस्तु नान्यथा

पण ते आधी देवांना आणि ब्राह्मणांना अर्पण केल्यावरच खावे, अन्यथा नाही.

वाध्रीणसं बकं भक्ष्यं मीनहंसपराजिताः

वाद्रीण पक्षी, बक आणि मासे खाण्यास योग्य आहेत, पण ते हरविल्यावरच.

मत्स्याश्चैते समुद्दिष्टा भक्षणाय द्विजोत्तमाः

हे मासे खाण्यास योग्य आहेत, हे द्विजश्रेष्ठांनो, असे सांगितले आहे.

यथाविधि नियुक्तं च प्राणानामपि चात्यये

नियमाप्रमाणे, प्राणांना मोठा धोका असेल तरी, हे करण्याची परवानगी आहे.

औषधार्थमशक्तौ वा नियोगाद् यज्ञकारणात्

औषधासाठी, शक्ती नसल्यास, आज्ञेने किंवा यज्ञासाठी हे केले जाऊ शकते.