कूर्मपुराणम्

अध्यात्मनिरतं ज्ञानमेतद् ब्राह्मणलक्षणम्

अध्यात्मात मन लावणारे हे ज्ञान म्हणजेच ब्राह्मणाचे लक्षण आहे.

यथाशक्तिं चरन् कर्म निन्दितानि विवर्जयेत्

आपल्या शक्तीनुसार कर्म करावे आणि निंदनीय कर्मे टाळावीत.

गृहस्थो मुच्यते बन्धात् नात्र कार्या विचारणा

गृहस्थ बंधनातून मुक्त होतो; याबद्दल अधिक विचार करण्याची गरज नाही.

अन्यमन्युसमुत्थानां दोषाणां मर्षणं क्षमा

इतरांच्या रागातून निर्माण होणाऱ्या दोषांना सहन करणे म्हणजे क्षमा होय.

दयेति मुनयः प्राहुः साक्षाद् धर्मस्य साधनम्

दया हेच धर्माचे साधन आहे, असे ऋषी म्हणतात.

विज्ञानमिति तद् विद्याद् येन धर्मो विवर्धते

ज्यामुळे धर्म वाढतो, त्याला खरे ज्ञान समजावे.

धर्मकार्यान्निवृत्तश्चेन्न तद् विज्ञानमिष्यते

जो धर्मकर्मांपासून दूर राहतो, त्याचे ज्ञान म्हणून मानले जात नाही.

यथाभूतप्रवाद् तु सत्यमाहुर्मनीषिणः

जसे घडले तसे सांगणे, हेच सत्य आहे असे ज्ञानी सांगतात.

अध्यात्ममक्षरं विद्याद् यत्र गत्वा न शोचति

ज्याला प्राप्त झाल्यावर दुःख राहत नाही, असे अक्षय आत्मा ओळखावे.

साक्षाद् देवो महादेवस्तज्ज्ञानमिति कीर्तितम्

तोच थेट महादेव, हे ज्ञान म्हणून सांगितले आहे.

महायज्ञपरो विप्रो लभते तदनुत्तमम्

महायज्ञात रमणारा ब्राह्मण त्या श्रेष्ठ अवस्थेला पोहोचतो.

न हि देहं विना रुद्रः पुरुषैर्विद्यते परः

शरीराशिवाय रुद्र हा पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ म्हणून अस्तित्वात नाही.

न धर्मवर्जितं काममर्थं वा मनसा स्मरेत्

धर्माशिवाय काम किंवा अर्थ मनातही आणू नये.

धर्मो हि भगवान् देवो गतिः सर्वेषु जन्तुषु

कारण धर्म हाच भगवंत, देव, आणि सर्व प्राण्यांचा मार्ग आहे.

न वेददेवतानिन्दां कुर्यात् तैश्च न संवसेत्

कोणतीही वेद किंवा देवांची निंदा करू नये आणि तसे करणाऱ्यांसोबत राहू नये.

अध्यापयेत् श्रावयेद् वा ब्रह्मलोके महीयते

जो शिकवतो किंवा इतरांना ऐकवतो, त्याचा ब्रह्मलोकात सन्मान होतो.

नाहितं नाप्रियं वाक्यं न स्तेनः स्याद् कदाचन

कधीही कुणाला दुखावणारे किंवा अप्रिय बोलू नये आणि कधीही चोरी करू नये.

परस्यापहरञ्जन्तुर्नरकं प्रतिपद्यते

जो दुसऱ्याचे घेतो, तो नरकात जातो.

न चान्यस्मादशक्तश्च निन्दितान् वर्जयेद् बुधः

शक्ती नसली तरी दुसऱ्यामुळे निंदनीय कर्मे टाळू नयेत, असे ज्ञानी म्हणतात.

प्राणानपहरत्येवं याचकस्तस्य दुर्मतिः

असा दुष्ट हेतू असलेला भिकारी त्या माणसाचा प्राणच काढून घेतो.

ब्रह्मस्वं वा नापहरेदापद्यपि कदाचन

कधीही, अगदी मोठ्या अडचणीतसुद्धा, ब्राह्मणांची वस्तू घ्यायला नको.

देवस्वं चापि यत्नेन सदा परिहरेत् ततः

देवतांची वस्तू सुद्धा नेहमी काळजीपूर्वक टाळावी.

अदत्तादानमस्तेयं मनुः प्राह प्रजापतिः

जे दिलं नाही ते घेणं म्हणजे चोरीच; असं मनू प्रजापती म्हणतो.

नैकस्मादेव नियतमननुज्ञाय केवलम्

फक्त एकाच माणसाकडून, परवानगी न घेता, वस्तू घेणं योग्य नाही.

धर्मार्थं केवलं विप्रा ह्यन्यथा पतितो भवेत्

हे ब्राह्मणांनो, फक्त धर्मासाठीच असं करावं; नाहीतर माणूस पापात पडतो.

क्षुधार्तैर्नान्यथा विप्रा धर्मविद्भिरिति स्थितिः

धर्म जाणणारे ब्राह्मण उपाशी असतील तेव्हाच असं करतात; अन्यथा नाही, हीच प्रथा आहे.

व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन् स्त्रीशूद्रदम्भनम्

व्रताच्या आडून पाप लपवून, स्त्रिया आणि शूद्रांना फसवतो.

छद्मनाचरितं यच्च व्रतं रक्षांसि गच्छति

फसवणुकीने केलं गेलेलं व्रत राक्षसांकडे जातं.

स लिङ्गिनां हरेदेनस्तिर्यग्योनौ च जायते

जो साधूंना लुबाडतो, तो पशूयोनीत जन्म घेतो.