कूर्मपुराणम्

ऊर्ध्वस्त्रोत इति प्रोक्तो देवसर्गस्तु सात्त्विकः

वरच्या प्रवाहाची जी सृष्टी आहे, ती देवांची आणि सात्त्विक समजली जाते.

प्रकाशा बहिरन्तश्च स्वभावाद् देवसंज्ञिताः

स्वभावतः आतून आणि बाहेरून प्रकाशमान असलेले हेच देव म्हणून ओळखले जातात.

प्रादुरासीत् तदाव्यक्तादर्वाक्स्त्रोतस्तु साधकः

मग अव्यक्तातून खालीच्या प्रवाहाची, फलदायी अशी सृष्टी प्रकट झाली.

दुः खोत्कटाः सत्त्वयुता मनुष्याः परिकीर्तिता

सात्त्विक गुण असलेले, पण तीव्र दुःखांनी ग्रस्त असे मनुष्य वर्णिले आहेत.

तस्याभिध्यायतः सर्गं सर्गो भूतादिको ऽभवत्

त्याच्या ध्यानातून, भूतांपासून सुरू होणारी सृष्टी निर्माण झाली.

इत्येते पञ्च कथिताः सर्गा वै द्विजपुङ्गवाः

म्हणून, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, ही पाच सृष्टी सांगितल्या गेल्या आहेत.

तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः

सूक्ष्म तत्त्वांपासून निर्माण झालेली दुसरी सृष्टी ही भूतांची सृष्टी म्हणून ओळखली जाते.

इत्येष प्राकृतः सर्गः संभूतो ऽबुद्धिपूर्वकः

अशी ही नैसर्गिक सृष्टी, कोणतीही पूर्वकल्पना न ठेवता निर्माण झाली आहे.

तिर्यक्स्त्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यः स पञ्चमः

तिरके प्रवाह असलेली, विविध योनींची जी सृष्टी आहे, ती पाचवी आहे.

ततोर्ऽवाक्स्त्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः

त्यापुढे, खालीच्या प्रवाहाची जी सृष्टी आहे, ती मानवांची असून, ती सातवी आहे.

नवमश्चैव कौमारः प्राकृता वैकृतास्त्विमे

नववी सृष्टी म्हणजे कुमारांची आहे; या सर्व सृष्टी नैसर्गिक आणि विकारी आहेत.

बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते मुख्याद्या मुनिपुङ्गवाः

हे श्रेष्ठ मुनी, मुख्य आणि इतर सृष्टी पूर्वीच बुद्धीपूर्वक घडतात.

ऋभुं सनात्कुमारं च पूर्वमेव प्रजापतिः

प्रजापतींनी पूर्वी ऋभू आणि सनत्कुमार यांची निर्मिती केली.

ईश्वरासक्तमनसो न सृष्टौ दधिरे मतिम्

त्यांचे मन परमेश्वराशी एकरूप झाले होते, म्हणून त्यांनी सृष्टीकडे लक्ष दिले नाही.

मुमोह मायया सद्यो मायिनः परमेष्ठिनः

परमेष्ठींच्या मायेमुळे ते त्वरित मोहात पडले.

नारायणो महायोगी योगिचित्तानुरञ्जनः

नारायण हा महान योगी आहे, तो योग्यांच्या मनात आनंद निर्माण करतो.

स तप्यमानो भगवान् न किञ्चित् प्रतिपद्यत

तो भगवंत कठोर तप करत असतानाही, त्याला काहीच मिळाले नाही.

क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रु बिन्दवः

रागाने भरलेल्या त्याच्या डोळ्यांतून अश्रूच्या थेंबा पडले.

समुत्पन्नो महादेवः शरण्यो नीललोहितः

त्यातून महादेव उत्पन्न झाला, जो सर्वांचा आधार आहे, निळा आणि तांबडा रंगाचा.

यं प्रपश्यन्ति विद्वांसः स्वात्मस्थं परमेश्वरम्

ज्याला ज्ञानी लोक स्वतःमध्ये स्थिर असलेला, सर्वश्रेष्ठ ईश्वर म्हणून पाहतात.

ताम भगवान् ब्रह्मा सृजेमा विविधाः प्रजाः

तो भगवंत ब्रह्मा या विविध सृष्टीची निर्मिती करतो.

कपर्दिनो निरातङ्कांस्त्रिनेत्रान् नीललोहितान्

ज्यांचे जटा आहेत, जे निर्भय आहेत, तीन डोळ्यांचे आहेत, निळ्या आणि तांबड्या रंगाचे आहेत.

प्रजाः स्त्रक्ष्ये जगन्नाथ सृज त्वमशुभाः प्रजाः

हे जगाच्या स्वामी, मी सृष्टी निर्माण करीन; तू अशुभ प्रजांची निर्मिती कर.

स्थानाभिमानिनः सर्वान् गदतस्तान् निबोधत

मी सांगतो तसे, सर्व स्थानांचे अधिपती कोण आहेत ते ऐका.

नद्यः समुद्राः शैलाश्च वृक्षा वीरुध एव च

नद्या, समुद्र, डोंगर, झाडे आणि औषधी वनस्पती.

अर्धमासाश्च मासाश्च अयनाब्दयुगादयः

पंधरवडे, महिने, अयन, वर्षे आणि युगे.

दक्षमत्रिं वसिष्ठं च धर्मं संकल्पमेव च

दक्ष, अत्रि, वसिष्ठ, धर्म आणि संकल्प.

शिरसो ऽङ्गिरसं देवो हृदयाद् भृगुमेव च

त्याच्या डोक्यातून अंगिरस देव उत्पन्न झाला; हृदयातून भृगु.

संकल्पं चैव संकल्पात् सर्वलोकपितामहः

आणि संकल्पातूनच संकल्प, जो सर्व लोकांचा पितामह आहे.