कूर्मपुराणम्

न गायत्र्याः परं जप्यमेतद् विज्ञाय मुच्यते

गायत्रीपेक्षा श्रेष्ठ असा कोणताही जप नाही; हे जाणून मनुष्य मुक्त होतो.

आषाढ्यां प्रोष्ठपद्यां वा वेदोपाकरणं स्मृतम्

आषाढ किंवा प्रोष्टपद या महिन्यात वेदाध्ययनाचा विधी स्मरणात ठेवला आहे.

अधीयीत शुचौ देशे ब्रह्मचारी समाहितः

ब्रह्मचारीने शुद्ध जागी, एकाग्र मनाने अभ्यास करावा.

माघशुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्ने प्रथमे ऽहनि

किंवा माघ महिन्यातील शुक्ल पक्षात, पहिल्या दिवशी सकाळी.

वेदाङ्गानि पुराणानि कृष्णपक्षे च मानवम्

वेदांचे अंग, पुराणे आणि कृष्ण पक्षात मनुस्मृती यांचा अभ्यास करावा.

अध्यापनं च कुर्वाणो ह्यभ्यस्यन्नपि यत्नतः

अभ्यास करत असतानाही अध्यापन आणि मन लावून सराव करावा.

आकालिकमनध्यायमेतेष्वाह प्रजापतिः

प्रजापती म्हणाले की, हे काळ अभ्यासासाठी योग्य नाहीत.

तदा विद्यादनध्यायमनृतौ चाभ्रदर्शने

त्या वेळी, चुकीच्या ऋतूत किंवा आकाशात ढग दिसले असता, वेदाध्ययन करणे मनाई आहे.

एतानाकालिकान् विद्यादनध्यायानृतावपि

ही सर्व वेळा वेदाध्ययनासाठी अयोग्य मानल्या जातात, जरी त्या चुकीच्या ऋतूत असल्या तरीही.

सज्योतिः स्यादनध्यायः शेषरात्रौ यथा दिवा

रात्री विजेचा कडकडाट होत असताना, जसे दिवसा वेदाध्ययन वर्ज्य असते तसेच ते रात्रीही वर्ज्य आहे.

धर्मनैपुण्यकामानां पूतिगन्धे च नित्यशः

जे धर्म आणि पुण्याची इच्छा करतात, त्यांनी नेहमीच दुर्गंध येत असताना वेदाध्ययन करू नये.

अनध्यायो रुद्यमाने समवाये जनस्य च

कोणी रडत असेल किंवा लोक एकत्र जमले असतील, तेव्हा वेदाध्ययन करणे वर्ज्य आहे.

उच्छिष्टः श्राद्धबुक् चैव मनसापि न चिन्तयेत्

अपवित्र असताना, जेवणानंतर किंवा श्राद्धाचे अन्न घेतल्यावर, मनातही वेदाध्ययनाचा विचार करू नये.

त्र्यहं न कीर्तयेद् ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके

राजा, राहू किंवा जन्मामुळे आलेल्या अशौचाच्या काळात, तीन दिवस वेदपठण करू नये.

विप्रस्य विदुषो देहे तावद् ब्रह्म न कीर्तयेत्

विद्वान ब्राह्मणाच्या शरीरात अशौच असताना, तोपर्यंत वेदपठण करू नये.

नाधीयीतामिषं जग्ध्वा सूतकान्नाद्यमेव च

मांस खाल्ल्यानंतर किंवा सुतक असलेल्या घरचे अन्न घेतल्यावर वेदाध्ययन करू नये.

अमावास्यां चतुर्दश्यां पौर्णमास्यष्टमीषु च

अमावस्या, चतुर्दशी, पौर्णिमा आणि अष्टमी या दिवशी वेदाध्ययन करणे वर्ज्य आहे.

अष्टकासु त्वहोरात्रं ऋत्वन्त्यासु च रात्रिषु

अष्टका या दिवशी, दिवसा आणि रात्री, तसेच ऋतूच्या शेवटच्या रात्री वेदाध्ययन करू नये.

तिस्त्रो ऽष्टकाः समाख्याता कृष्णपक्षेतु सूरिभिः

पंडितांनी कृष्णपक्षात तीन अष्टका असल्याचे सांगितले आहे.

कदाचिदपि नाध्येयं कोविदारकपित्थयोः

कधीही कोविदार किंवा कपीठ या झाडाखाली वेदाध्ययन करू नये.

आचार्ये संस्थिते वापि त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम्

आचार्याचे निधन झाल्यावर तीन रात्र अशौच पाळावे लागते.

हिंसन्ति राक्षसास्तेषु तस्मादेतान् विवर्जयेत्

या प्रसंगी राक्षस त्रास देतात, म्हणून या वेळा टाळाव्यात.

उपाकर्मणि कर्मान्ते होममन्त्रेषु चैव हि

मात्र, वेदाध्ययन सुरू करताना, कर्मसमाप्तीनंतर किंवा होममंत्रांच्या वेळी वेदाध्ययन करता येते.

अष्टकाद्यास्वधीयीत मारुते चातिवायति

अष्टका या दिवशी आणि वारा खूप जोरात असताना वेदाध्ययन करता येते.

न धर्मशास्त्रेष्वन्येषु पर्वण्येतानि वर्जयेत्

इतर धर्मशास्त्रांमध्ये, सणाच्या दिवशी या नियमांचे पालन करावे लागते असे सांगितलेले नाही.

ब्रह्मणाभिहितः पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम्

पूर्वी ब्रह्मदेवांनी शुद्ध मनाचे ऋषींना हे सांगितले होते.

स संमूढो न संभाष्यो वेदबाह्यो द्विजातिभिः

जो असा भरकटलेला आहे आणि वेदाबाह्य आहे, त्याच्याशी द्विजांनी बोलू नये.

पाठमात्रावसन्नस्तु पङ्के गौरिव सीदति

फक्त पठनावरच थांबणारा, चिखलात अडकलेल्या गायीसारखा बुडतो.

ससान्वयः शूद्रकल्पः पात्रतां न प्रपद्यते

अर्थ माहित असूनही, जो शूद्रासारखा वागतो, त्याला पात्रतेची प्राप्ती होत नाही.