कूर्मपुराणम्

प्रसादमकरोत् तेषां वराहवपुरीश्वरः

वराह रूपातील प्रभूंनी त्यांच्यावर कृपा केली.

मुमोच रूपं मनसा धारयित्वा प्रिजापतिः

प्रजापतीने मनात रूप धारण करून ते प्रकट केले.

विततत्वाच्च देहस्य न मही याति संप्लवम्

त्याच्या देहाच्या विशालतेमुळे पृथ्वी बुडली नाही.

प्राक्सर्गदग्धानखिलांस्ततः सर्गे ऽदधन्मनः

पूर्वीच्या प्रलयात सर्व नष्ट झाल्यावर त्याने पुन्हा सृष्टीकडे मन वळवले.

अबुद्धिपूर्वकः सर्गः प्रादुर्भूतस्तमोमयः

अज्ञानपूर्वक आणि अंधकारमय अशी सृष्टी प्रकट झाली.

अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः

ही पाच अवस्थांची अज्ञान महात्म्यापासून प्रकट झाली.

संवृतस्तमसा चैव बीजकम्भुवनावृतः

ती अंधकाराने वेढली गेली आणि बीज जगाने झाकले गेले.

मुक्या नगा इति प्रोक्ता मुख्यसर्गस्तु स स्मृतः

हे मुख्य वृक्ष समजले जातात आणि हीच मुख्य सृष्टी मानली जाते.

तस्याभिध्यायतः सर्गस्तिर्यक्स्त्रोतो ऽभ्यवर्तत

त्याच्या ध्यानातून तिरके प्रवाह असलेली सृष्टी उत्पन्न झाली.

पश्वादयस्ते विख्याता उत्पथग्राहिणो द्विजाः

गायी वगैरे प्राणी, जे चुकीच्या मार्गावर जातात, हे सर्वज्ञात आहेत, हे द्विजांनो.

ऊर्ध्वस्त्रोत इति प्रोक्तो देवसर्गस्तु सात्त्विकः

वरच्या प्रवाहाची जी सृष्टी आहे, ती देवांची आणि सात्त्विक समजली जाते.

प्रकाशा बहिरन्तश्च स्वभावाद् देवसंज्ञिताः

स्वभावतः आतून आणि बाहेरून प्रकाशमान असलेले हेच देव म्हणून ओळखले जातात.

प्रादुरासीत् तदाव्यक्तादर्वाक्स्त्रोतस्तु साधकः

मग अव्यक्तातून खालीच्या प्रवाहाची, फलदायी अशी सृष्टी प्रकट झाली.

दुः खोत्कटाः सत्त्वयुता मनुष्याः परिकीर्तिता

सात्त्विक गुण असलेले, पण तीव्र दुःखांनी ग्रस्त असे मनुष्य वर्णिले आहेत.

तस्याभिध्यायतः सर्गं सर्गो भूतादिको ऽभवत्

त्याच्या ध्यानातून, भूतांपासून सुरू होणारी सृष्टी निर्माण झाली.

इत्येते पञ्च कथिताः सर्गा वै द्विजपुङ्गवाः

म्हणून, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, ही पाच सृष्टी सांगितल्या गेल्या आहेत.

तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः

सूक्ष्म तत्त्वांपासून निर्माण झालेली दुसरी सृष्टी ही भूतांची सृष्टी म्हणून ओळखली जाते.

इत्येष प्राकृतः सर्गः संभूतो ऽबुद्धिपूर्वकः

अशी ही नैसर्गिक सृष्टी, कोणतीही पूर्वकल्पना न ठेवता निर्माण झाली आहे.

तिर्यक्स्त्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यः स पञ्चमः

तिरके प्रवाह असलेली, विविध योनींची जी सृष्टी आहे, ती पाचवी आहे.

ततोर्ऽवाक्स्त्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः

त्यापुढे, खालीच्या प्रवाहाची जी सृष्टी आहे, ती मानवांची असून, ती सातवी आहे.

नवमश्चैव कौमारः प्राकृता वैकृतास्त्विमे

नववी सृष्टी म्हणजे कुमारांची आहे; या सर्व सृष्टी नैसर्गिक आणि विकारी आहेत.

बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते मुख्याद्या मुनिपुङ्गवाः

हे श्रेष्ठ मुनी, मुख्य आणि इतर सृष्टी पूर्वीच बुद्धीपूर्वक घडतात.

ऋभुं सनात्कुमारं च पूर्वमेव प्रजापतिः

प्रजापतींनी पूर्वी ऋभू आणि सनत्कुमार यांची निर्मिती केली.

ईश्वरासक्तमनसो न सृष्टौ दधिरे मतिम्

त्यांचे मन परमेश्वराशी एकरूप झाले होते, म्हणून त्यांनी सृष्टीकडे लक्ष दिले नाही.

मुमोह मायया सद्यो मायिनः परमेष्ठिनः

परमेष्ठींच्या मायेमुळे ते त्वरित मोहात पडले.

नारायणो महायोगी योगिचित्तानुरञ्जनः

नारायण हा महान योगी आहे, तो योग्यांच्या मनात आनंद निर्माण करतो.

स तप्यमानो भगवान् न किञ्चित् प्रतिपद्यत

तो भगवंत कठोर तप करत असतानाही, त्याला काहीच मिळाले नाही.

क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रु बिन्दवः

रागाने भरलेल्या त्याच्या डोळ्यांतून अश्रूच्या थेंबा पडले.

समुत्पन्नो महादेवः शरण्यो नीललोहितः

त्यातून महादेव उत्पन्न झाला, जो सर्वांचा आधार आहे, निळा आणि तांबडा रंगाचा.