कूर्मपुराणम्

ओष्ठावलमोकौ स्पृष्ट्वा वासो विपरिधाय च

ओठ आणि तोंडाचा आतला भाग हात लावून, नवीन वस्त्र परिधान करावे.

ष्ठीवित्वाध्ययनारम्भे कासश्वासागमे तथा

थुंकल्यानंतर, किंवा खोकला किंवा जोरात श्वास घेतल्यावर, वाचन सुरू करताना तोंड धुवावे.

संध्ययोरुभयोस्तद्वदाचान्तो ऽप्याचमेत् पुनः

प्रत्येक संध्याकाळी आणि सकाळी, अगोदर तोंड धुतले असले तरी, पुन्हा तोंड धुवावे.

आचामेदश्रुपाते वा लोहितस्य तथैव च

डोळ्यातून पाणी आले किंवा रक्त आले, तर तोंड धुवावे.

आचान्तो ऽप्याचमेत् सुप्त्वा सकृत्सकृदथान्यतः

तोंड धुतले असले तरी, झोपून उठल्यावर, एकदा किंवा वारंवार, तसेच इतर प्रसंगीही तोंड धुवावे.

स्त्रीणामथात्मनः स्पर्शे नीवीं वा परिधाय च

स्त्रीला किंवा स्वतःला स्पर्श केल्यावर, किंवा खालील वस्त्र परिधान केल्यावर तोंड धुवावे.

केशानां चात्मनः स्पर्शे वाससो ऽक्षालितस्य च

स्वतःचे केस हात लावल्यावर किंवा न धुतलेल्या कपड्यांना स्पर्श केल्यावर तोंड धुवावे.

शौचेप्सुः सर्वदाचामेदासीनः प्रागुदङ्मुखः

स्वच्छतेची इच्छा असल्यास, पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, बसून नेहमी तोंड धुवावे.

अकृत्वा पादयोः शौचमाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत्

पाय धुतले नाहीत तर, तोंड धुतल्यावरही शुद्धता येत नाही.

न चैव वर्षधाराभिर्न तिष्ठन् नोद्धृतोदकैः

पावसाचे पाणी, उभे राहून किंवा वरून काढलेल्या पाण्याने तोंड धुवू नये.

न पादुकासनस्थो वा बहिर्जानुरथापि वा

पादत्राणे किंवा आसनावर बसून, किंवा गुडघे बाहेर ठेवून तोंड धुवू नये.

नावीक्षिताभिः फेनाद्यैरुपेताभिरथापि वा

फेसाळलेले, अशुद्ध किंवा इतरांनी पाहिलेले पाणी तोंड धुण्यास वापरू नये.

न चैवाङ्गुलिभिः शब्दं न कुर्वन् नान्यमानसः

बोटांनी आवाज करत किंवा मन इतरत्र असताना तोंड धुवू नये.

न पाणिक्षुभिताभिर्वा न बहिष्कक्ष एव वा

हात हलवत किंवा बाहेरच्या जागेत तोंड धुवू नये.

प्राशिताभिस्तथावैश्यः स्त्रीशूद्रौ स्पर्शतो ऽन्ततः

वैश्य, स्त्री किंवा शूद्र यांनी प्यायलेले किंवा स्पर्श केलेले पाणी तोंड धुण्यास वापरू नये.

अन्तराङ्गुष्ठदेशिन्यो पितॄणां तीर्थमुत्तमम्

अंगठा आणि तर्जनी यांच्यातील पाणी पितरांसाठी श्रेष्ठ मानले जाते.

अङ्गुल्यग्रे स्मृतं दैवं तदेवार्षं प्रकीर्तितम्

बोटांच्या टोकावरील पाणी 'दैव' समजले जाते; तेच 'ऋषींचे' असेही म्हटले आहे.

तदेव सौमिकं तीर्थमेतज्ज्ञात्वा न मुह्यति

हेच खरे पुण्यस्थान आहे, हे जेव्हा समजते तेव्हा मन गोंधळत नाही.

कायेन वाथ दैवेन तु पित्र्येण वै द्विजाः

शरीराने, नशिबाने किंवा पूर्वजांच्या कृतीने, हे द्विजांनो—

संमृज्याङ्गुष्ठमूलेन मुखं वै समुपस्पृशेत्

अंगठ्याच्या मुळाने तोंड स्वच्छ करून ते स्पर्श करावे.

तर्जन्यङ्गुष्ठयोगेन स्पृशेन्नासापृटद्वयम्

तर्जनी आणि अंगठा एकत्र करून दोन्ही नाकपुड्या स्पर्श कराव्यात.

संस्पृशेद् वा शिरस्तद्वदङ्गुष्ठेनाथवा द्वयम्

किंवा त्याचप्रमाणे अंगठ्याने डोके किंवा दोन्ही बाजू स्पर्श कराव्यात.

ब्रह्मा विष्णुर्महेशश्च भवन्तीत्यनुशुश्रुमः

ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश असे होतात, असे आम्ही ऐकले आहे.

संस्पृष्टयोर्लोचनयोः प्रीयेते शशिभास्करौ

डोळ्यांना स्पर्श केल्यावर चंद्र आणि सूर्य प्रसन्न होतात.

कर्णयोः स्पृष्टयोस्तद्वत् प्रीयेते चानिलानलौ

त्याचप्रमाणे, कानांना स्पर्श केल्यावर वायू आणि अग्नी प्रसन्न होतात.

मूर्ध्नि संस्पर्शनादेकः प्रीतः स पुरुषो भवेत्

डोक्याच्या शेंड्याला स्पर्श केल्यावर तो मनुष्य विशेष आनंदी होतो.

दन्तवद् दन्तलग्नेषु जिह्वास्पर्शे ऽशुचिर्भवेत्

जर जीभ दातांना किंवा दातांना लागलेल्या वस्तूंना लागली, तर अशुद्धता येते.

भूमिगैस्ते समा ज्ञेया न तैरप्रयतो भवेत्

ज्या वस्तू जमिनीवर ठेवलेल्या असतात, त्या पृथ्वीइतक्याच मानाव्यात; त्यांचा योग्य हेतूशिवाय वापर करू नये.

फलमूले चेक्षुदण्डे न दोषं प्राह वे मनुः

फळे, कंदमुळे किंवा ऊस यामध्ये दोष नाही, असे मनू म्हणतात.