कूर्मपुराणम्

भैक्ष्यस्य चरणं प्रोक्तं पतितादिषु वर्जितम्

भिक्षा मागण्याची प्रथा सांगितली आहे, पण पतित वगैरे लोकांकडून ती टाळावी.

ब्रह्मचर्याहरेद् भैक्षं गृहेभ्यः प्रयतो ऽन्वहम्

ब्रह्मचारीने दररोज शुद्ध मनाने आणि प्रयत्नपूर्वक घराघरातून भिक्षा मागावी.

अलाभे त्वन्यगेहानां पूर्वं पूर्वं विवर्जयेत्

भिक्षा मिळाली नाही, तर आधी ज्या घरांमध्ये गेला, ती घरे पुढे टाळावी.

नियम्य प्रयतो वाचं दिशस्त्वनवलोकयन्

वाणीवर नियंत्रण ठेवून, सर्व दिशांना न पाहता, मन एकाग्र ठेवावे.

भुञ्जीत प्रयतो नित्यं वाग्यतो ऽनन्यमानसः

नेहमी प्रयत्नपूर्वक, वाणीवर संयम ठेवून आणि मन एकाग्र ठेवून जेवावे.

भैक्ष्येण व्रतिनो वृत्तिरुपवाससमा स्मृता

व्रत करणाऱ्यांची भिक्षेवरची उपजीविका उपवासासारखीच मानली आहे.

दृष्ट्वा हृष्येत् प्रसीदेच्च प्रतिनन्देच्च सर्वशः

पाहिल्यावर आनंद मानावा, प्रसन्न व्हावे आणि नेहमीच समाधानाने उत्तर द्यावे.

अपुण्यं लोकविद्विष्टं तस्मात् तत्परिवर्जयेत्

जे पापकारक आणि सर्व लोकांना अप्रिय आहे, ते टाळावे.

नाद्यादुदङ्मुखो नित्यं विधिरेष सनातनः

नेहमी उत्तर दिशेला तोंड करून जेवू नये; हा सनातन नियम आहे.

शुचौ देशे समासीनो भुक्त्वा च द्विरुपस्पृशेत्

स्वच्छ जागी बसून, जेवल्यावर दोनदा तोंड धुवावे.

ओष्ठावलमोकौ स्पृष्ट्वा वासो विपरिधाय च

ओठ आणि तोंडाचा आतला भाग हात लावून, नवीन वस्त्र परिधान करावे.

ष्ठीवित्वाध्ययनारम्भे कासश्वासागमे तथा

थुंकल्यानंतर, किंवा खोकला किंवा जोरात श्वास घेतल्यावर, वाचन सुरू करताना तोंड धुवावे.

संध्ययोरुभयोस्तद्वदाचान्तो ऽप्याचमेत् पुनः

प्रत्येक संध्याकाळी आणि सकाळी, अगोदर तोंड धुतले असले तरी, पुन्हा तोंड धुवावे.

आचामेदश्रुपाते वा लोहितस्य तथैव च

डोळ्यातून पाणी आले किंवा रक्त आले, तर तोंड धुवावे.

आचान्तो ऽप्याचमेत् सुप्त्वा सकृत्सकृदथान्यतः

तोंड धुतले असले तरी, झोपून उठल्यावर, एकदा किंवा वारंवार, तसेच इतर प्रसंगीही तोंड धुवावे.

स्त्रीणामथात्मनः स्पर्शे नीवीं वा परिधाय च

स्त्रीला किंवा स्वतःला स्पर्श केल्यावर, किंवा खालील वस्त्र परिधान केल्यावर तोंड धुवावे.

केशानां चात्मनः स्पर्शे वाससो ऽक्षालितस्य च

स्वतःचे केस हात लावल्यावर किंवा न धुतलेल्या कपड्यांना स्पर्श केल्यावर तोंड धुवावे.

शौचेप्सुः सर्वदाचामेदासीनः प्रागुदङ्मुखः

स्वच्छतेची इच्छा असल्यास, पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, बसून नेहमी तोंड धुवावे.

अकृत्वा पादयोः शौचमाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत्

पाय धुतले नाहीत तर, तोंड धुतल्यावरही शुद्धता येत नाही.

न चैव वर्षधाराभिर्न तिष्ठन् नोद्धृतोदकैः

पावसाचे पाणी, उभे राहून किंवा वरून काढलेल्या पाण्याने तोंड धुवू नये.

न पादुकासनस्थो वा बहिर्जानुरथापि वा

पादत्राणे किंवा आसनावर बसून, किंवा गुडघे बाहेर ठेवून तोंड धुवू नये.

नावीक्षिताभिः फेनाद्यैरुपेताभिरथापि वा

फेसाळलेले, अशुद्ध किंवा इतरांनी पाहिलेले पाणी तोंड धुण्यास वापरू नये.

न चैवाङ्गुलिभिः शब्दं न कुर्वन् नान्यमानसः

बोटांनी आवाज करत किंवा मन इतरत्र असताना तोंड धुवू नये.

न पाणिक्षुभिताभिर्वा न बहिष्कक्ष एव वा

हात हलवत किंवा बाहेरच्या जागेत तोंड धुवू नये.

प्राशिताभिस्तथावैश्यः स्त्रीशूद्रौ स्पर्शतो ऽन्ततः

वैश्य, स्त्री किंवा शूद्र यांनी प्यायलेले किंवा स्पर्श केलेले पाणी तोंड धुण्यास वापरू नये.

अन्तराङ्गुष्ठदेशिन्यो पितॄणां तीर्थमुत्तमम्

अंगठा आणि तर्जनी यांच्यातील पाणी पितरांसाठी श्रेष्ठ मानले जाते.

अङ्गुल्यग्रे स्मृतं दैवं तदेवार्षं प्रकीर्तितम्

बोटांच्या टोकावरील पाणी 'दैव' समजले जाते; तेच 'ऋषींचे' असेही म्हटले आहे.

तदेव सौमिकं तीर्थमेतज्ज्ञात्वा न मुह्यति

हेच खरे पुण्यस्थान आहे, हे जेव्हा समजते तेव्हा मन गोंधळत नाही.

कायेन वाथ दैवेन तु पित्र्येण वै द्विजाः

शरीराने, नशिबाने किंवा पूर्वजांच्या कृतीने, हे द्विजांनो—