कूर्मपुराणम्

वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव तु

वैश्याला भेटल्यावर त्याला कल्याणाची आणि शूद्राला भेटल्यावर आरोग्याची शुभेच्छा द्यावी.

वर्णज्येष्ठः पितृव्यश्च पुंसो ऽत्र गुरवः स्मृताः

पुरुषांमध्ये जातीतला मोठा आणि पितृव्य हे गुरु मानले जातात.

श्वश्रूः पितामहीज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रियः

स्त्रियांमध्ये सासू, वडिलांची मोठी आई आणि धात्री या गुरु मानल्या जातात.

अनुवर्तनमेतेषां मनोवाक्कायकर्मभिः

मन, वाणी आणि शरीर यांच्या कृतींनी त्यांचे अनुसरण करावे.

नैतैरुपविशेत् सार्धं विवदेन्नात्मकारणात्

त्यांच्यासोबत बसू नये किंवा स्वतःच्या फायद्यासाठी वाद घालू नये.

उदितो ऽपि गुणैरन्यैर्गुरुद्वेषी पतत्यधः

इतर गुण असले तरी गुरुचा द्वेष करणारा खाली पडतो.

तेषामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषां माता सुपूजिता

त्यांच्यात पहिले तीन श्रेष्ठ आहेत; त्यात आईचे सन्मान सर्वाधिक आहे.

ज्येष्ठो भ्राता च भर्ता च पञ्चैते गुरवः स्मृताः

मोठा भाऊ आणि पती—हे पाच गुरु मानले गेले आहेत.

पूजनीया विशेषेण पञ्चैते भूतिमिच्छता

समृद्धी हवी असणाऱ्याने या पाचांचा विशेष सन्मान करावा.

तावत् सर्वं परित्यज्य पुत्रः स्यात् तत्परायणः

मुलाने सर्व काही सोडून त्यांच्याच सेवेत राहावे.

स पुत्रः सकलं धर्ममाप्नुयात् तेन कर्मणा

असा मुलगा त्या कृतीने सर्व धर्म प्राप्त करतो.

तयोः प्रत्युपकारो ऽपि न कथञ्चन विद्यते

त्यांचे उपकार कधीच फेडता येत नाहीत.

न ताभ्यामननुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत्

त्यांची परवानगी न घेता दुसरा कोणताही धर्मकृत्य करू नये.

धर्मसारः समुद्दिष्टः प्रेत्यानन्तफलप्रदः

धर्माचा सार सांगितला आहे, जो मृत्यूनंतर अनंत फळ देतो.

शिष्यो विद्याफलं भुङ्क्ते प्रेत्य चापद्यते दिवि

शिष्य विद्या फळ भोगतो आणि मृत्यूनंतर स्वर्गाला पोहोचतो.

तेन दोषेण स प्रेत्य निरयं घोरमृच्छति

त्या दोषामुळे तो मृत्यूनंतर भयंकर नरकात जातो.

याति दातरि लोके ऽस्मिन् उपकाराद्धि गौरवम्

या जगात देणाऱ्याला उपकारामुळे मान मिळतो.

तेषामथाक्षयांल्लोकान् प्रोवाच भगवान् मनुः

मग भगवंत मनूंनी त्यांना ते अक्षय लोक सांगितले.

असावहमिति ब्रूयुः प्रत्युत्थाय यवीयसः

कनिष्ठाने त्यांच्या समोर उभे राहून म्हणावे, 'मी आहे'.

भोभवत्पूर्वकं त्वेनमभिभाषेत धर्मवित्

धर्म जाणणाऱ्याने 'भो भवत्पूर्वक' असे म्हणत त्याला संबोधावे.

ब्राह्मणः क्षत्रियाद्यैश्च श्रीकामैः सादरं सदा

ब्राह्मणाने आणि श्रीची इच्छा असणाऱ्या क्षत्रियादींनी नेहमी आदराने त्याला संबोधावे.

ज्ञानकर्मगुणोपेता यद्यप्येते बहुश्रुताः

ज्ञान आणि कर्म यांच्या गुणांनी युक्त असूनही, हे लोक जरी खूप ऐकलेले असले, तरीही...

सवर्णेषु सवर्णानां कार्यमेवाभिवादनम्

समान वर्णातील लोकांनी एकमेकांना अभिवादन करावे, पण तेही फक्त आपल्या वर्णातील लोकांनाच.

पतिरेको गुरुः स्त्रीणां सर्वत्राभ्यागतो गुरुः

स्त्रियांसाठी पतीच एकमेव गुरु आहे; तो जिथे असेल तिथे तोच गुरु मानावा.

मान्यस्थानानि पञ्चाहुः पूर्वं पूर्वं गुरूत्तरात्

पाच सन्मानाचे स्थान आहेत, आणि प्रत्येक मागील स्थान पुढील स्थानापेक्षा श्रेष्ठ आहे, असे सांगितले आहे.

यत्र स्युः सो ऽत्र मानार्हः शूद्रो ऽपि दशमीं गतः

जिथे हे स्थान मिळते, तिथे तो सन्मानास पात्र असतो—even शूद्र जर दहाव्या अवस्थेला पोहोचला असेल तरी.

वृद्धाय भारबुग्नाय रोगिणे दुर्बलाय च

वृद्ध, ओझ्याने वाकलेले, आजारी आणि अशक्त अशा लोकांना...

निवेद्य गुरवे ऽश्नीयाद् वाग्यतस्तदनुज्ञया

गुरूंना सांगून, वाणीवर संयम ठेवून आणि त्यांची परवानगी घेऊनच जेवावे.

भवन्मध्यं तु राजन्यो वैश्यस्तु भवदुत्तरम्

राजपुत्राने सभेच्या मध्यभागी उभे राहावे, आणि वैश्याने सभेच्या वरच्या बाजूस उभे राहावे.