कूर्मपुराणम्

भिक्षाहारो गुरुहितो वीक्षमाणो गुरुर्मुखम्

भिक्षा मागून जेवावे, गुरुच्या सेवेत राहावे आणि गुरुच्या चेहऱ्याकडे पाहावे.

ब्राह्मणानां त्रिवित् सूत्रं कौशं वा वस्त्रमेव वा

ब्राह्मणांसाठी तीन दोऱ्यांचे यज्ञोपवीत किंवा कापडाचे वस्त्र नेमले आहे.

अन्यथा यत् कृतं कर्म तद् भवत्ययथाकृतम्

इतर प्रकारे जे काही केले जाते, ते अयोग्यच ठरते.

तदेव परिधानीयं शुक्लमच्छिद्रमुत्तमम्

तेच वस्त्र परिधान करावे—शुद्ध, पांढरे, डाग नसलेले आणि उत्तम.

अभावे गव्यमजिनं रौरवं वा विधीयते

त्याच्या अभावात गायीच्या कातडीचे किंवा रुरु हरिणाच्या कातडीचे वस्त्र वापरावे.

उपवीतं भवेन्नित्यं निवीतं कण्ठसज्जने

उपवित नेहमी डाव्या खांद्यावरून आणि उजव्या बाहीखालून घालावं, फक्त शोककाळात ते गळ्यात घालतात.

प्राचीनावीतमित्युक्तं पित्र्ये कर्मणि योजयेत्

उपवित उजव्या खांद्यावरून आणि डाव्या बाहीखालून घातल्यास त्याला प्राचीनावीत म्हणतात, आणि हे पितरांसाठीच्या कर्मात वापरावं.

स्वाध्याये भोजने नित्यं ब्राह्मणानां च सन्निधौ

स्वाध्याय करताना, जेवतांना आणि ब्राह्मणांच्या उपस्थितीत नेहमी उपवित डाव्या खांद्यावरून घालावं.

उपवीती भवेन्नित्यं विधिरेष सनातनः

नेहमी योग्य पद्धतीने उपवित घालावं; हाच सनातन नियम आहे.

मुञ्जाभावे कुशेनाहुर्ग्रन्थिनैकेन वा त्रिभिः

मुञ्जा गवत नसेल तर कुशाच्या गवताने, एक किंवा तीन गाठी बांधून उपवित करावं असं सांगितलं आहे.

यज्ञार्हवृक्षजं वाथ सौम्यमव्रणमेव च

किंवा यज्ञासाठी योग्य झाडाच्या लाकडापासून, किंवा मऊ व डाग नसलेल्या वस्तूपासून उपवित तयार करावं.

कामाल्लोभाद् भयान्मोहात् त्यक्तेन पतितो भवेत्

इच्छा, लोभ, भीती किंवा मोहामुळे जो उपवित सोडतो, तो धर्मापासून दूर पडतो.

स्नात्वा संतर्पयेद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा

स्नान केल्यावर देव, ऋषी आणि पितरांना तृप्त करावं.

अभिवादनशीलः स्यान्नित्यं वृद्धेषु धर्मतः

नेहमी वडीलधाऱ्यांना धर्माने नम्रपणे अभिवादन करण्याची सवय ठेवावी.

आयुरारोग्यसिद्ध्यर्थं तन्द्रादिपरिवर्जितः

दीर्घायुष्य आणि आरोग्य मिळवण्यासाठी आळस वगैरे टाळावं.

अकारश्चास्य नाम्नो ऽन्ते वाच्यः पूर्वाक्षरः प्लुतः

नावाच्या शेवटी 'अ' उच्चारावं आणि पहिला अक्षर दीर्घ करावा.

नाभिवाद्यः स विदुषा यथा शूद्रस्तथैव सः

जो विद्वानांकडून अभिवादन मिळत नाही, तो शूद्रासारखाच समजावा.

सव्येन सव्यः स्प्रष्टव्यो दक्षिणेन तु दक्षिणः

उजव्या हाताने उजवा आणि डाव्या हाताने डावा भाग स्पर्शावा.

आददीत यतो ज्ञानं तं पूर्वमभिवादयेत्

ज्याच्याकडून ज्ञान मिळालं, त्याला प्रथम अभिवादन करावं.

एवंविधानि चान्यानि न दैवाद्येषु कर्मसु

अशा इतर नियमांचा देवपूजा किंवा अशा कर्मात उपयोग नाही.

वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव तु

वैश्याला भेटल्यावर त्याला कल्याणाची आणि शूद्राला भेटल्यावर आरोग्याची शुभेच्छा द्यावी.

वर्णज्येष्ठः पितृव्यश्च पुंसो ऽत्र गुरवः स्मृताः

पुरुषांमध्ये जातीतला मोठा आणि पितृव्य हे गुरु मानले जातात.

श्वश्रूः पितामहीज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रियः

स्त्रियांमध्ये सासू, वडिलांची मोठी आई आणि धात्री या गुरु मानल्या जातात.

अनुवर्तनमेतेषां मनोवाक्कायकर्मभिः

मन, वाणी आणि शरीर यांच्या कृतींनी त्यांचे अनुसरण करावे.

नैतैरुपविशेत् सार्धं विवदेन्नात्मकारणात्

त्यांच्यासोबत बसू नये किंवा स्वतःच्या फायद्यासाठी वाद घालू नये.

उदितो ऽपि गुणैरन्यैर्गुरुद्वेषी पतत्यधः

इतर गुण असले तरी गुरुचा द्वेष करणारा खाली पडतो.

तेषामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषां माता सुपूजिता

त्यांच्यात पहिले तीन श्रेष्ठ आहेत; त्यात आईचे सन्मान सर्वाधिक आहे.

ज्येष्ठो भ्राता च भर्ता च पञ्चैते गुरवः स्मृताः

मोठा भाऊ आणि पती—हे पाच गुरु मानले गेले आहेत.

पूजनीया विशेषेण पञ्चैते भूतिमिच्छता

समृद्धी हवी असणाऱ्याने या पाचांचा विशेष सन्मान करावा.