कूर्मपुराणम्

प्रत्ययो ह्यर्थमात्रेण योगसाधनमुत्तमम्

फक्त एका विषयावर स्थिर झालेली जाणीव हेच योगाचे श्रेष्ठ साधन आहे.

ध्यानं द्वादशकं यावत् समाधिरभिधीयते

बारा वेळा ध्यान केल्यावर जी अवस्था येते, तिलाच समाधी म्हणतात.

साधनानां च सर्वेषामेतत्साधनमुत्तमम्

सर्व साधनांमध्ये हेच श्रेष्ठ साधन आहे.

समासीतात्मनः पद्ममेतदासनमुत्तमम्

आपण स्थिर बसून, पद्मासन हेच आत्म्यासाठी श्रेष्ठ आसन मानले जाते.

आसीतार्धासनमिदं योगसाधनमुत्तमम्

ही अर्धवट बसण्याची स्थिती योगसाधनेसाठी सर्वोत्तम आहे.

समासीतात्मनः प्रोक्तमासनं स्वस्तिकं परम्

स्थिर बसून, स्वस्तिकासन हेच श्रेष्ठ आसन सांगितले आहे.

अग्न्यभ्यासे जले वापि शुष्कपर्णचये तथा

अग्नीजवळ, पाण्यात किंवा कोरड्या पानांच्या ढिगावर साधना करत असताना—

सशब्दे सभये वापि चैत्यवल्मीकसंचये

गोंगाट असलेल्या, भीती वाटणाऱ्या किंवा अनेक देवळे किंवा वारुळं असलेल्या ठिकाणी साधना करू नये.

नाचरेद् देहबाधे वा दौर्मनस्यादिसंभवे

शरीराला त्रास होत असेल किंवा मनात खिन्नता वगैरे निर्माण झाली असेल, तर साधना करू नये.

नद्यास्तीरे पुण्यदेशे देवतायतने तथा

नदीच्या काठी, पवित्र जागी किंवा देवाच्या मंदिरात—

युञ्जीत योगी सततमात्मानं मत्परायणः

जो माझ्यावर पूर्ण श्रद्धा ठेवतो, अशा योग्याने नेहमी स्वतःला योगामध्ये एकरूप करावे.

गुरुं चैवाथ मां योगी युञ्जीत सुसमाहितः

योग्याने एकाग्र मनाने गुरूशी आणि माझ्याशी एकरूप व्हावे.

नासिकाग्रे समां दृष्टिमीषदुन्मीलितेक्षणः

नाकाच्या टोकावर नजर स्थिर ठेवून, डोळे किंचित उघडे ठेवावेत.

स्वात्मन्यवस्थितं देवं चिन्तयेत् परमेश्वरम्

स्वतःच्या अंतर्यामध्ये वास करणाऱ्या परमेश्वराचा ध्यान करावे.

धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम्

धर्माच्या मुळातून उगवलेला तेजस्वी ज्ञानाचा दांडा मनात धरावा.

चिन्तयेत् परमं कोशं कर्णिकायां हिरण्मयम्

कमळाच्या मध्यभागी असलेल्या सुवर्णमय श्रेष्ठ कोषाचा ध्यान करावे.

ओङ्कारवाच्यमव्यक्तं रश्मिजालसमाकुलम्

ओंकाराने व्यक्त होणारे, पण प्रत्यक्ष न दिसणारे, किरणांच्या जाळ्याने व्यापलेले तत्त्व मनात धरावे.

तस्मिन् ज्योतिषि विन्यस्यस्वात्मानं तदभेदतः

त्या प्रकाशात स्वतःला पूर्णपणे एकरूप करावे.

तदात्मा सर्वगो भूत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत्

मग स्वतः सर्वत्र व्यापून, कोणत्याही गोष्टीचा विचार करू नये.

चिन्तयित्वा तु पूर्वोक्तं हृदये पद्ममुत्तमम्

पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे हृदयातील श्रेष्ठ कमळाचे ध्यान करून—

मध्ये वह्निशिखाकारं पुरुषं पञ्चविंशकम्

त्याच्या मध्यभागी ज्वाळेसारखा पंचविंशती पुरुष मनात धरावा.

ओङ्करबोधितं तत्त्वं शाश्वतं शिवमच्युतम्

ओंकाराने प्रकट झालेले, शाश्वत, मंगल आणि अविनाशी तत्त्व ध्यानात घ्यावे.

तदन्तः परमं तत्त्वमात्माधारं निरञ्जनम्

त्या तत्त्वाच्या अंतर्यामी असलेले, आत्म्याचा आधार असणारे, निर्मळ परम तत्त्व मनात धरावे.

विशोध्य सर्वतत्त्वानि प्रणवेनाथवा पुनः

सर्व तत्त्वे ओंकाराने किंवा अन्य प्रकारे शुद्ध करून—

प्लावयित्वात्मनो देहं तेनैव ज्ञानवारिणा

त्याच ज्ञानरूप पाण्याने स्वतःच्या शरीराला पूर्णपणे भिजवावे.

चिन्तयेत् स्वात्मनीशानं परं ज्योतिः स्वरूपिणम्

आपल्या अंतःकरणात परमेश्वराचे, त्या सर्वोच्च तेजाचे ध्यान करावे.

सर्ववेदान्तसारो ऽयमत्याश्रममिति श्रुतिः

सर्व वेदांताचा गाभा हाच आहे; हे सर्व आश्रमांपलीकडचे असल्याचे श्रुती सांगते.

द्विजातीनां तु कथितं भक्तानां ब्रह्मचारिणाम्

हे द्विज आणि भक्त, तसेच ब्रह्मचर्याचे पालन करणाऱ्यांसाठी सांगितले आहे.

संतोषः सत्यमास्तिक्यं व्रताङ्गानि विशेषतः

समाधान, सत्य आणि श्रद्धा — हे विशेषतः व्रतांचे मुख्य अंग आहेत.