कूर्मपुराणम्

येनात्मानं प्रपश्यन्ति भानुमन्तमिवेश्वरम्

ज्यामुळे आत्मा सूर्यासारखा तेजस्वी आणि ईश्वर म्हणून दिसतो.

प्रसन्नं जायते ज्ञानं साक्षान्निर्वाणसिद्धिदम्

शांत ज्ञान प्रकट होतं, जे थेट निर्वाणाची प्राप्ती देतं.

योगज्ञानाभियुक्तस्य प्रसीदति महेश्वरः

योगज्ञानात मग्न असणाऱ्यांवर महादेव प्रसन्न होतो.

ये युञ्जन्तीह मद्योगं ते विज्ञेया महेश्वराः

इथे जे माझा योग करतात, तेच खरे महेश्वर समजावे.

अपरस्तु महायोगः सर्वयोगोत्तमोत्तमः

पण एक दुसरा महान योग आहे, तो सर्व योगांमध्ये श्रेष्ठ आहे.

अभावयोगः स प्रोक्तो येनात्मानं प्रपश्यति

त्याला अभावयोग म्हणतात, ज्याने आत्म्याचं दर्शन होतं.

मयैक्यं स महायोगो भाषितः परमेश्वरः

माझ्याशी एकरूप होणारा तोच महान योग, तोच परमेश्वर आहे.

सर्वे ते ब्रह्मयोगस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

या सर्व योगांना ब्रह्मयोगाच्या सोळाव्या भागाइतकीही सर नाही.

सर्वेषामेव योगानां स योगः परमो मतः

सर्व योगांमध्ये तोच योग श्रेष्ठ मानला जातो.

न ते पश्यन्ति मामेकं योगिनो यतमानसाः

प्रयत्न करणारे योगीही मला एकटा पाहू शकत नाहीत.

समाधिश्च मुनिश्रेष्ठा यमो नियम आसनम्

मुनीश्रेष्ठा, समाधी, यम, नियम आणि आसन —

तत्साधनान्यष्टधा तु युष्माकं कथितानि तु

त्या साधनेसाठी आठ प्रकारची साधने मी तुम्हाला सांगितली आहेत.

यमाः संक्षेपतः प्रोक्ताश्चित्तशुद्धिप्रदा नृणाम्

यम म्हणजे मन शुद्ध करणारे नियम, ते थोडक्यात सांगितले आहेत.

अक्लेशजननं प्रोक्तं त्वहिंसा परमर्षिभिः

जे इतरांना त्रास देत नाही, तीच अहिंसा श्रेष्ठ ऋषींनी सांगितली आहे.

विधिना या भवेद्धिंसा त्वहिंसैव प्रकीर्तिता

नियमाप्रमाणे जी हिंसा होते, तिलाच अहिंसा असे म्हटले आहे.

यथार्थकथनाचारः सत्यं प्रोक्तं द्विजातिभिः

खरे बोलणे आणि वर्तन करणे, हेच सत्य द्विजांनी सांगितले आहे.

स्तेयं तस्यानाचरणादस्तेयं धर्मसाधनम्

चोरी न करणे, म्हणजे धर्माची साधना करणे.

सर्वत्र मैथुनत्यागं ब्रह्मचर्यं प्रचक्षते

सर्वत्र मैथुनाचा त्याग करणे, ह्यालाच ब्रह्मचर्य म्हणतात.

अपरिग्रह इत्याहुस्तं प्रयत्नेन पालयेत्

ज्याला अपरिग्रह म्हणतात, ते काळजीपूर्वक पाळावे.

समासान्नियमाः प्रोक्ता योगसिद्धिप्रदायिनः

नियम थोडक्यात सांगितले आहेत; ते योगसिद्धी देणारे आहेत.

शरीरशोषणं प्राहुस्तापसास्तप उत्तमम्

शरीराचे कष्ट सहन करणे, हेच तप श्रेष्ठ आहे असे तपस्वी म्हणतात.

सत्त्वशुद्धिकरं पुंसां स्वाध्यायं परिचक्षते

स्वाध्याय म्हणजे मन शुद्ध करणारा अभ्यास, असे ते सांगतात.

उत्तरोत्तरवैशिष्ट्यं प्राहुर्वेदार्थवेदिनः

वेदार्थ जाणणारे पुढील पुढील श्रेष्ठता सांगतात.

स्वाध्यायो वाचिकः प्रोक्त उपांशोरथ लक्षणम्

स्वाध्याय म्हणजे मोठ्याने म्हणणे, तसेच हळू आवाजात म्हणणे हेही त्याचे लक्षण आहे.

उपांशुरेष निर्दिष्टः साहस्रो वाचिकाज्जपः

हा हळू आवाजात जप सांगितला आहे; तो मोठ्याने म्हणण्यापेक्षा हजारपट श्रेष्ठ आहे.

चिन्तनं सर्वशब्दानां मानसं तं जपं विदुः

सर्व शब्दांचे मनात चिंतन करणे, ह्यालाच मानसिक जप म्हणतात.

या धीस्तामृषयः प्राहुः संतोषं सुखलक्षणम्

मनाची स्थिरता आणि आनंद, ह्यालाच संतोष असे ऋषी म्हणतात.

मृज्जलाभ्यां स्मृतं बाह्यं मनःशुद्धिरथान्तरम्

मृत्तिका आणि पाण्याने बाह्य शुद्धी होते, आणि मनाची शुद्धी म्हणजे अंतःशुद्धी.

सुनिश्चला शिवे भक्तिरेतदीश्वरपूजनम्

शिवावर अढळ भक्ती ठेवणे, हेच ईश्वरपूजन आहे.