कूर्मपुराणम्

मय्यर्पितानि कर्माणि निबन्धाय विमुक्तये

माझ्याकडे अर्पण केलेली कर्मं माणसाला बंधनातही टाकू शकतात आणि मुक्तही करू शकतात.

क्लेशाख्यानचलान् प्राहुः पाशानात्मनिबन्धनान्

ज्या बंधनांना क्लेश म्हणतात, ती आत्म्याला बांधून ठेवणारी जाळी आहे असं सांगितलं जातं.

मूलप्रकृतिरव्यक्ता सा शक्तिर्मयि तिष्ठति

मूळ प्रकृती ही अव्यक्त असून, ती माझ्यातच सामावलेली शक्ती आहे.

विकारा महदादीनि देवदेवः सनातनः

महत्तत्त्वापासून सुरू होणारे सर्व विकार हे सनातन देवाधिदेवाचेच आहेत.

तमाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम्

त्याला श्रेष्ठ, आद्य पुरुष असं म्हटलं जातं.

येनासौ तरते जन्तुर्घोरं संसारसागरम्

ज्याच्यामुळे जीव हा भयंकर संसारसागर पार करतो.

एकाकी भगवानुक्तः केवलः परमेश्वरः

तो भगवंत एकटाच आहे, केवळ तोच परमेश्वर आहे असं म्हटलं जातं.

मूलं मायाभिधानं तु ततो जातमिदं जगत्

मूळ ज्याला माया म्हणतात, त्यापासून हे जग निर्माण झालं आहे.

तन्मात्राणि महाभूतानीन्द्रियाणि च जज्ञिरे

त्यापासून तन्मात्रा, पंचमहाभूतं आणि इंद्रिये उत्पन्न झाली.

तस्मिन् जज्ञे महाब्रह्मा मच्छक्त्या चोपबृंहितः

त्यातूनच माझ्या शक्तीने समर्थ झालेला महाब्रह्मा जन्माला आला.

न मां पश्यन्ति पितरं मायया मम मोहिताः

माझ्या मायेमुळे मोहून गेलेले लोक मला, आपल्या पित्याला, ओळखू शकत नाहीत.

तासां माया परा योनिर्मामेव पितरं विदुः

त्यांच्यासाठी माया हीच सर्वश्रेष्ठ मूळ आहे; आणि मला एकट्यालाच ते पिता मानतात.

स धीरः सर्वलोकेषु न मोहमधिगच्छति

जो धीर धरतो, तो सर्व लोकांत कधीच मोहात पडत नाही.

ओङ्कारमूर्तिर्भगवानहं ब्रह्मा प्रजापतिः

मीच ॐकाररूप भगवंत आहे, मीच ब्रह्मा आणि प्रजापती आहे.

विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति

जो नाश पावत असताना देखील अविनाशी तत्त्व पाहतो, तोच खरा पाहणारा आहे.

न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति पराङ्गतिम्

तो स्वतःच स्वतःला त्रास देत नाही, आणि त्यामुळे तो सर्वोच्च स्थितीला पोहोचतो.

प्रधानविनियोगज्ञः परं ब्रह्माधिगच्छति

प्रकृतीच्या कार्याचा अर्थ जाणणारा, तोच परमब्रह्म प्राप्त करतो.

षडाहुरङ्गानि महेश्वरस्य

महेश्वराचे सहा अवयव सांगितले आहेत.

बन्धः प्रोक्तो विनियोगो ऽपि तेन

बंध आणि त्याचा उपयोग महेश्वराने सांगितला आहे.

न्महेश्वरः पुरुषः सत्यरूपः

महेश्वर हा पुरुष आहे, तोच सत्याचा मूर्तिमंत स्वरूप आहे.

बीजं विश्वं देव एकः स एव

तोच बीज आहे, तोच विश्व आहे, आणि तोच एक देव आहे.

महादेवः प्रोच्यते वेदविद्भिः

वेद जाणणाऱ्यांनी त्याला महादेव असे म्हटले आहे.

स बुद्धिमान् बुद्धिमतीत्य तिष्ठति

तो बुद्धिमान असून, बुद्धिमानांपेक्षाही पुढे आहे.

तन्नो वद महादेव विश्वरूपः कथं भवान्

महादेव, विश्वरूप असलेल्या तुझं स्वरूप कसं आहे, ते आम्हाला सांग.

मायानिमित्तमत्रास्ति सा चात्मानमपाश्रिता

इथे कारण म्हणून माया आहे आणि ती आत्म्यावर अवलंबून आहे.

तन्निमित्तः प्रपञ्चो ऽयमव्यक्तादभवत् खलु

त्या कारणामुळे हे प्रपंच अव्यक्तातून निर्माण झाला आहे.

अहमेव परं ब्रह्म मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते

मीच परब्रह्म आहे; माझ्याशिवाय दुसरं काहीच नाही.

एकत्वे च पृथक्त्वे च प्रोक्तमेतन्निदर्शनम्

एकत्व आणि वेगळेपण याचं हे उदाहरण सांगितलं आहे.

अकारणं द्विजाः प्रोक्तो न दोषो ह्यात्मनस्तथा

द्विजांनो, हे कारण नसलेलं मानलं आहे; आत्म्यात तसा दोष नाही.