कूर्मपुराणम्

तेषां पतिरहं देवः स्मृतः पशुपतिर्बुधैः

त्यांचा स्वामी मीच आहे; ज्ञानी लोक मला पशुपती म्हणून ओळखतात.

मामेव मोचकं प्राहुः पशूनां वेदवादिनः

वेद जाणणारे मला एकट्यालाच सर्व प्राण्यांना मुक्त करणारा म्हणतात.

मामृते परमात्मानं भूताधिपतिमव्ययम्

माझ्याशिवाय, जो परमात्मा आणि सर्व भूतांचा अविनाशी स्वामी आहे, दुसरा कोणी नाही.

एते पाशाः पशुपतेः क्लेशाश्च पशुबन्धनाः

हे पशुपतीचे बंधन आहेत आणि हीच प्राण्यांना बांधणारी दुःखे आहेत.

एताः प्रकृतयस्त्वष्टौ विकाराश्च तथापरे

ही आठ मूळ प्रकृती आहेत आणि त्यांचे इतर विकारही आहेत.

पायूपस्थं करौ पादौ वाक् चैव दशमी मता

गुदद्वार, जननेंद्रिय, दोन हात, दोन पाय आणि वाणी — हे दहा अवयव मानले गेले आहेत.

त्रयोविंशतिरेतानि तत्त्वानि प्राकृतानि तु

ही तेवीस तत्त्वे मूळ प्रकृतीची आहेत.

अनादिमध्यनिधनं कारणं जगतः परम्

ज्याला आरंभ, मध्य आणि अंत नाही, असं जगाचं श्रेष्ठ कारण आहे.

साम्यावस्थितिमेतेषामव्यक्तं प्रकृतिं विदुः

या सर्वांची समत्वावस्था म्हणजे अव्यक्त, म्हणजेच मूळ प्रकृती, असं समजावं.

गुणानां बुद्धिवैषम्याद् वैषम्यं कवयो विदुः

गुणांमध्ये असणाऱ्या वेगळेपणाचं कारण बुद्धीमधील फरक आहे, असं ज्ञानी लोक ओळखतात.

मय्यर्पितानि कर्माणि निबन्धाय विमुक्तये

माझ्याकडे अर्पण केलेली कर्मं माणसाला बंधनातही टाकू शकतात आणि मुक्तही करू शकतात.

क्लेशाख्यानचलान् प्राहुः पाशानात्मनिबन्धनान्

ज्या बंधनांना क्लेश म्हणतात, ती आत्म्याला बांधून ठेवणारी जाळी आहे असं सांगितलं जातं.

मूलप्रकृतिरव्यक्ता सा शक्तिर्मयि तिष्ठति

मूळ प्रकृती ही अव्यक्त असून, ती माझ्यातच सामावलेली शक्ती आहे.

विकारा महदादीनि देवदेवः सनातनः

महत्तत्त्वापासून सुरू होणारे सर्व विकार हे सनातन देवाधिदेवाचेच आहेत.

तमाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम्

त्याला श्रेष्ठ, आद्य पुरुष असं म्हटलं जातं.

येनासौ तरते जन्तुर्घोरं संसारसागरम्

ज्याच्यामुळे जीव हा भयंकर संसारसागर पार करतो.

एकाकी भगवानुक्तः केवलः परमेश्वरः

तो भगवंत एकटाच आहे, केवळ तोच परमेश्वर आहे असं म्हटलं जातं.

मूलं मायाभिधानं तु ततो जातमिदं जगत्

मूळ ज्याला माया म्हणतात, त्यापासून हे जग निर्माण झालं आहे.

तन्मात्राणि महाभूतानीन्द्रियाणि च जज्ञिरे

त्यापासून तन्मात्रा, पंचमहाभूतं आणि इंद्रिये उत्पन्न झाली.

तस्मिन् जज्ञे महाब्रह्मा मच्छक्त्या चोपबृंहितः

त्यातूनच माझ्या शक्तीने समर्थ झालेला महाब्रह्मा जन्माला आला.

न मां पश्यन्ति पितरं मायया मम मोहिताः

माझ्या मायेमुळे मोहून गेलेले लोक मला, आपल्या पित्याला, ओळखू शकत नाहीत.

तासां माया परा योनिर्मामेव पितरं विदुः

त्यांच्यासाठी माया हीच सर्वश्रेष्ठ मूळ आहे; आणि मला एकट्यालाच ते पिता मानतात.

स धीरः सर्वलोकेषु न मोहमधिगच्छति

जो धीर धरतो, तो सर्व लोकांत कधीच मोहात पडत नाही.

ओङ्कारमूर्तिर्भगवानहं ब्रह्मा प्रजापतिः

मीच ॐकाररूप भगवंत आहे, मीच ब्रह्मा आणि प्रजापती आहे.

विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति

जो नाश पावत असताना देखील अविनाशी तत्त्व पाहतो, तोच खरा पाहणारा आहे.

न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति पराङ्गतिम्

तो स्वतःच स्वतःला त्रास देत नाही, आणि त्यामुळे तो सर्वोच्च स्थितीला पोहोचतो.

प्रधानविनियोगज्ञः परं ब्रह्माधिगच्छति

प्रकृतीच्या कार्याचा अर्थ जाणणारा, तोच परमब्रह्म प्राप्त करतो.

षडाहुरङ्गानि महेश्वरस्य

महेश्वराचे सहा अवयव सांगितले आहेत.

बन्धः प्रोक्तो विनियोगो ऽपि तेन

बंध आणि त्याचा उपयोग महेश्वराने सांगितला आहे.