कूर्मपुराणम्

वज्रं प्रहरणानां च व्रतानां सत्यमस्म्यहम्

शस्त्रांमध्ये मी वज्र, व्रतांमध्ये मी सत्य आहे.

आश्रमाणां च गार्हस्थमीश्वराणां महेश्वरः

सर्व आश्रमांमध्ये मी गृहस्थाश्रम आहे; सर्व देवतांमध्ये मी महादेव आहे.

कुबेरः सर्वयक्षाणां गणेशानां च वीरकः

सर्व यक्षांमध्ये मी कुबेर आहे; गणांच्या प्रमुखांमध्ये मी वीरक आहे.

वायुर्बलवतामस्मि द्वीपानां पुष्करो ऽस्म्यहम्

सर्व बलवानांमध्ये मी वायू आहे; सर्व द्वीपांमध्ये मी पुष्कर आहे.

वेदानां सामवेदो ऽहं यजुषां शतरुद्रियम्

सर्व वेदांमध्ये मी सामवेद आहे; यजुर्वेदांमध्ये मी शतरुद्र आहे.

सूक्तानां पौरुषं सूक्तं ज्येष्ठसाम च सामसु

सर्व सूक्तांमध्ये मी पुरुषसूक्त आहे; सामगानांमध्ये ज्येष्ठसाम आहे.

ब्रह्मावर्तस्तु देशानां क्षेत्राणामविमुक्तकम्

सर्व देशांमध्ये मी ब्रह्मावर्त आहे; सर्व पवित्र क्षेत्रांमध्ये अविमुक्त क्षेत्र आहे.

भूतानामस्म्यहं व्योम सत्त्वानां मृत्युरेव च

सर्व भूतांमध्ये मी आकाश आहे; सर्व सत्त्वांमध्ये मी मृत्यू आहे.

गतीनां मुक्तिरेवाहं परेषां परमेश्वरः

सर्व मार्गांमध्ये मी मुक्ती आहे; सर्व श्रेष्ठांमध्ये मी परमहेश्वर आहे.

तत्सर्वं प्रतिजानीध्वं मम तेजोविजृम्भितम्

हे सर्व माझ्या तेजाचं प्रकट रूप आहे, असं जाणावं.

तेषां पतिरहं देवः स्मृतः पशुपतिर्बुधैः

त्यांचा स्वामी मीच आहे; ज्ञानी लोक मला पशुपती म्हणून ओळखतात.

मामेव मोचकं प्राहुः पशूनां वेदवादिनः

वेद जाणणारे मला एकट्यालाच सर्व प्राण्यांना मुक्त करणारा म्हणतात.

मामृते परमात्मानं भूताधिपतिमव्ययम्

माझ्याशिवाय, जो परमात्मा आणि सर्व भूतांचा अविनाशी स्वामी आहे, दुसरा कोणी नाही.

एते पाशाः पशुपतेः क्लेशाश्च पशुबन्धनाः

हे पशुपतीचे बंधन आहेत आणि हीच प्राण्यांना बांधणारी दुःखे आहेत.

एताः प्रकृतयस्त्वष्टौ विकाराश्च तथापरे

ही आठ मूळ प्रकृती आहेत आणि त्यांचे इतर विकारही आहेत.

पायूपस्थं करौ पादौ वाक् चैव दशमी मता

गुदद्वार, जननेंद्रिय, दोन हात, दोन पाय आणि वाणी — हे दहा अवयव मानले गेले आहेत.

त्रयोविंशतिरेतानि तत्त्वानि प्राकृतानि तु

ही तेवीस तत्त्वे मूळ प्रकृतीची आहेत.

अनादिमध्यनिधनं कारणं जगतः परम्

ज्याला आरंभ, मध्य आणि अंत नाही, असं जगाचं श्रेष्ठ कारण आहे.

साम्यावस्थितिमेतेषामव्यक्तं प्रकृतिं विदुः

या सर्वांची समत्वावस्था म्हणजे अव्यक्त, म्हणजेच मूळ प्रकृती, असं समजावं.

गुणानां बुद्धिवैषम्याद् वैषम्यं कवयो विदुः

गुणांमध्ये असणाऱ्या वेगळेपणाचं कारण बुद्धीमधील फरक आहे, असं ज्ञानी लोक ओळखतात.

मय्यर्पितानि कर्माणि निबन्धाय विमुक्तये

माझ्याकडे अर्पण केलेली कर्मं माणसाला बंधनातही टाकू शकतात आणि मुक्तही करू शकतात.

क्लेशाख्यानचलान् प्राहुः पाशानात्मनिबन्धनान्

ज्या बंधनांना क्लेश म्हणतात, ती आत्म्याला बांधून ठेवणारी जाळी आहे असं सांगितलं जातं.

मूलप्रकृतिरव्यक्ता सा शक्तिर्मयि तिष्ठति

मूळ प्रकृती ही अव्यक्त असून, ती माझ्यातच सामावलेली शक्ती आहे.

विकारा महदादीनि देवदेवः सनातनः

महत्तत्त्वापासून सुरू होणारे सर्व विकार हे सनातन देवाधिदेवाचेच आहेत.

तमाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम्

त्याला श्रेष्ठ, आद्य पुरुष असं म्हटलं जातं.

येनासौ तरते जन्तुर्घोरं संसारसागरम्

ज्याच्यामुळे जीव हा भयंकर संसारसागर पार करतो.

एकाकी भगवानुक्तः केवलः परमेश्वरः

तो भगवंत एकटाच आहे, केवळ तोच परमेश्वर आहे असं म्हटलं जातं.

मूलं मायाभिधानं तु ततो जातमिदं जगत्

मूळ ज्याला माया म्हणतात, त्यापासून हे जग निर्माण झालं आहे.

तन्मात्राणि महाभूतानीन्द्रियाणि च जज्ञिरे

त्यापासून तन्मात्रा, पंचमहाभूतं आणि इंद्रिये उत्पन्न झाली.