कूर्मपुराणम्

अहोरात्राणि तावन्ति मासः पक्षद्वयात्मकः

इतके दिवस-रात्र मिळून एक महिना होतो, ज्यात दोन पक्ष असतात.

अयनं दक्षिणं रात्रिर्देवानामुत्तरं दिनम्

दक्षिणायन देवतांसाठी रात्र असते, तर उत्तरायण त्यांचा दिवस असतो.

चतुर्युगं द्वादशभिः तद्विभागं निबोधत

एक चतुर्व्युह बारा भागांचा असतो, त्याची विभागणी नीट समजून घ्या.

तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च कृतस्य तु

त्यात शंभर भाग संध्या असते, आणि कृतयुगाची संध्याही त्यातच येते.

अंशकं षट्शतं तस्मात् कृसन्ध्यांशकं विना

त्यातून सहाशे भाग राहतात, कृतयुगाच्या संध्येशिवाय.

त्रेताद्वापरतिष्याणां कालज्ञाने प्रकीर्तितम्

त्रेता, द्वापर आणि कलियुगासाठी काळाचा हिशोब सांगितला आहे.

तदेकसप्ततिगुणं मनोरन्तरमुच्यते

त्याचा एकाहत्तर पट म्हणजे एक मन्वंतर असं सांगितलं आहे.

स्वायंभुवादयः सर्वे ततः सावर्णिकादयः

स्वायंभुव आणि इतर सर्व, आणि मग सावर्णिक वगैरे मनु येतात.

पूर्णं युगसहस्त्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः

राजांनी एक हजार युगांची पूर्णपणे रक्षा करावी लागते.

व्याख्यातानि न संदेहः कल्पं कल्पेन चैव हि

हे सर्व स्पष्ट केले आहे; कल्प आणि त्याच्या कालावधीबद्दल काहीही शंका नाही.

चतुर्युगसहस्त्रं तु कल्पमाहुर्मनीषिणः

ज्ञानी लोक सांगतात की कल्प म्हणजे एक हजार चतुर्व्युह.

ब्रह्मणः कथितं वर्षं पराख्यं तच्छतं विदुः

ब्रह्मदेवांनी सांगितलेले वर्ष 'परा' असे ओळखले जाते, आणि ज्ञानी लोक ते शंभर वर्षांचे मानतात.

तेनायं प्रोच्यते सद्भिः प्राकृतः प्रतिसंचरः

म्हणून सज्जन लोक या गोष्टीला नैसर्गिक संहार म्हणतात.

प्रोच्यते कालयोगेन पुनरेव च संभवः

काळाच्या योगाने पुन्हा सृष्टी निर्माण होते असे सांगितले जाते.

कालेनैव तु सृज्यन्ते स एव ग्रसते पुनः

फक्त काळामुळेच सर्व जीव निर्माण होतात आणि त्याच काळामुळे पुन्हा नष्ट होतात.

सर्वगत्वात् स्वतन्त्रत्वात् सर्वात्मासौ महेश्वरः

सर्वत्र व्यापलेला आणि स्वतंत्र असल्यामुळे तोच सर्वांचा आत्मा आणि महेश्वर आहे.

एको हि भगवानीशः कालः कविरिति श्रुति

खरंतर, भगवंतच एकटा ईश्वर, काळ आणि कवी आहे, असे श्रुती सांगते.

सांप्रतं वर्तते तद्वत् तस्य कल्पो ऽयमष्टमः

आत्ताही हे तसेच चालू आहे; हा त्याचा आठवा कल्प आहे.

वाराहो वर्तते कल्पः तस्य वक्ष्यामि विस्तरम्

सध्या वराह कल्प चालू आहे; त्याचे तपशील मी सांगतो.

शान्तवातादिकं सर्वं न प्रज्ञायत किञ्चन

शांत वारे वगैरे सर्व काही त्या वेळी कुठेच दिसत नव्हते.

तदा समभवद् ब्रह्मा सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात्

मग ब्रह्मदेव प्रकट झाले, ज्यांना हजार डोळे आणि हजार पाय होते.

ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

नारायण नावाने ओळखला जाणारा ब्रह्मा त्या वेळी पाण्यावर झोपला होता.

ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम्

ब्रह्मरूप असलेला देव हा जगाचा उत्पत्ती आणि संहार करणारा आहे.

अयनं तस्य ता यस्मात् तेन नारायणः स्मृतः

कारण ती त्याची विश्रांतीची स्थाने आहेत, म्हणून त्याला नारायण म्हणतात.

शर्वर्यन्ते प्रकुरुते ब्रह्मत्वं सर्गकारणात्

रात्रीच्या शेवटी, सृष्टीसाठी तो ब्रह्मत्व धारण करतो.

अनुमानात् तदुद्धारं कर्तुकामः प्रजापतिः

पृथ्वी वर काढायची इच्छा प्रजापतीने मनाशी ठरवली.

अधृष्यं मनसाप्यन्यैर्वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम्

जे इतरांच्या मनानेही समजू शकत नाही, तेच वाणीचे रूप असलेले 'ब्रह्म' म्हणतात.

दंष्ट्रयाभ्युज्जहारैनामात्माधारो धराधरः

आपल्या दाताने, पृथ्वीला धारण करणाऱ्या आणि स्वतःवर आधार देणाऱ्या त्या देवाने तिला वर उचलले.

अस्तुवञ्जनलोकस्थाः सिद्धा ब्रह्मर्षयो हरिम्

वायुलोकात वास करणारे सिद्ध आणि ब्रह्मर्षी यांनी हरिचे स्तवन केले.