कूर्मपुराणम्

उपासितव्यो मन्तव्यः श्रोतव्यश्च मुमुक्षुभिः

मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांनी त्याची उपासना करावी, त्याच्यावर मनन करावं आणि त्याचं श्रवण करावं.

योगिनो ऽव्यवधानेन तदा संपद्यते स्वयम्

योग्यांना, जेव्हा काही अडथळा राहत नाही, तेव्हा त्यांना तो थेट अनुभवायला मिळतो.

सर्वभूतेषु चात्मानं ब्रह्म संपद्यते तदा

तेव्हा सर्व जीवांमध्ये असणारा आत्मा ब्रह्मरूप होतो.

एकीभूतः परेणासौ तदा भवति केवलः

परमात्म्याशी एकरूप झाल्यावर, तो पूर्णपणे शुद्ध आणि एकटाच राहतो.

तदासावमृतीभूतः क्षेमं गच्छति पण्डितः

तेव्हा, अमरत्व प्राप्त झाल्यावर, ज्ञानी माणूस खऱ्या अर्थाने शांतीला पोहोचतो.

तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा

त्याच्यापासूनच त्या वेळी ब्रह्माचं विस्तार होतं.

मायामात्रं जगत् कृत्स्नं तदा भवति निर्वृतः

तेव्हा हे सगळं जग फक्त मायेचं आहे असं कळतं, आणि तो तृप्त होतो.

केवलं ब्रह्मविज्ञानं जायते ऽसौ तदा शिवः

तेव्हा फक्त ब्रह्मज्ञानच उगवतं; आणि तोच मंगलमय होतो.

तद्वदात्माक्षरेणासौ निष्कलेनैकतां व्रजेत्

त्याचप्रमाणे, तो अविनाशी, अविभाज्य आत्म्याशी एकरूप होतो.

अज्ञानेनावृतं लोको विज्ञानं तेन मुह्यति

अज्ञानामुळे हा सारा जग अंधारलेला आहे; त्यामुळेच ज्ञान गोंधळात पडतं.

अज्ञानमितरत् सर्वं विज्ञानमिति मे मतम्

माझ्या मते, बाकी सर्व अज्ञान आहे; फक्त ज्ञानच खरं आहे.

सर्ववेदान्तसारं हि योगस्तत्रैकचित्तता

सर्व वेदान्ताचा गाभा म्हणजे योग, कारण तिथे मन एकाग्र होतं.

योगज्ञानाभियुक्तस्य नावाप्यं विद्यते क्वचित्

योगाचं ज्ञान ज्याच्याकडे आहे, त्याच्यासाठी काहीच अशक्य नाही.

एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स तत्त्ववित्

जो एकच सांख्य आणि योग पाहतो, तोच खरा तत्त्वज्ञ आहे.

मज्जन्ति तत्र तत्रैव न त्वात्मैषामिति श्रुतिः

लोक इथे-तिथे बुडतात, पण आत्मा कधीच बुडत नाही, असं श्रुतीत सांगितलं आहे.

ज्ञानयोगाभियुक्तस्तु देहान्ते तदवाप्नुयात्

ज्ञान आणि योगात रमलेला मनुष्य देहाच्या शेवटी ते परमत्व मिळवतो.

कीर्तितः सर्ववेदेषु सर्वात्मा सर्वतोमुखः

सर्व वेदांत सर्वव्यापी, सर्वदिशांनी वावरणारा आत्मा सांगितला आहे.

सर्वतः पाणिपादो ऽहमन्तर्यामी सनातनः

माझे हात-पाय सर्वत्र आहेत; मीच सनातन, अंतर्यामि आहे.

अचक्षुरपि पश्यामि तथाकर्णः शृणोम्यहम्

माझे डोळे नसतानाही मी पाहतो, कान नसतानाही मी ऐकतो.

प्राहुर्महान्तं पुरुषं मामेकं तत्त्वदर्शिनः

जे तत्त्व जाणतात, ते मला एक महान पुरुष म्हणतात.

निर्गुणामलरूपस्य यत्तदैश्वर्यमुत्तमम्

निर्गुण, निर्मळ स्वरूप असलेल्या माझ्याकडेच ते सर्वोच्च ऐश्वर्य आहे.

वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं ब्रह्मवादिनः

मी हे सांगणार आहे; तुम्ही सर्व ब्रह्मवेत्ता एकाग्र मनाने ऐका.

प्रेरयामि तथापीदं कारणं सूरयो विदुः

मीच हे सर्व चालवतो; हेच कारण आहे, असं ज्ञानी लोक ओळखतात.

प्रविष्टा मम सायुज्यं लभन्ते योगिनो ऽव्ययम्

जे योगी माझ्यात एकरूप झाले, ते अविनाशी पदाला पोहोचतात.

लभन्ते परमां शुद्धिं निर्वाणं ते मया सह

ते माझ्यासोबतच परम शुद्धी आणि मुक्ती मिळवतात.

प्रसादान्मम योगीन्द्रा एतद् वेदानुशासनम्

माझ्या कृपेने, हे योगींद्रांनो, हीच वेदांची शिकवण आहे.

मदुक्तमेतद् विज्ञानं सांख्ययोगसमाश्रयम्

मी सांगितलेलं हे ज्ञान सांख्य आणि योगावर आधारलेलं आहे.

तेभ्यः सर्वमिदं जातं तस्माद् ब्रह्ममयं जगत्

त्यांच्यापासून हे सर्व जग निर्माण झालं; म्हणून हे विश्व ब्रह्माने व्यापलेलं आहे.

सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

शास्त्रात ऐकल्याप्रमाणे, ते सर्वत्र पसरलेलं असून, सर्व जग व्यापून आहे.