कूर्मपुराणम्

स्वात्मानमक्षरं ब्रह्म नावबुद्ध्येत तत्त्वतः

आपला अक्षय आत्मा, ब्रह्म, खऱ्या अर्थाने ओळखता येत नाही.

रगद्वेषादयो दोषाः सर्वे भ्रान्तिनिबन्धनाः

राग-द्वेषासारख्या सगळ्या दोषांचं मूळ भ्रमात आहे.

तद्वशादेव सर्वेषां सर्वदेहसमुद्भवः

त्यांच्या प्रभावामुळेच सर्वांच्या सर्व शरीरांची उत्पत्ती होते.

एकः स भिद्यते शक्त्या मायया न स्वभावतः

तो एकच आहे, पण त्याच्या शक्तीमुळे, म्हणजे मायेने, तो वेगळा वाटतो; त्याच्या खऱ्या स्वरूपामुळे नाही.

भेदो व्यक्तस्वभावेन सा च मायात्मसंश्रया

भेद दिसतो तो व्यक्त स्वरूपामुळे, आणि ते स्वरूप मायेवरच अवलंबून असतं.

अन्तः करणजैर्भावैरात्मा तद्वन्न लिप्यते

जसं अंतर्यामी उत्पन्न होणाऱ्या विचारांनी आत्मा लागण होत नाही, तसंच इथेही आहे.

उपाधिहीनो विमलस्तथैवात्मा प्रकाशते

जेव्हा उपाधी नसतात आणि आत्मा निर्मळ असतो, तेव्हा तो तसाच तेजस्वी दिसतो.

अर्थस्वरूपमेवाज्ञाः पश्यन्त्यन्ये कुदृष्टयः

अज्ञान्यांना, चुकीच्या दृष्टीने पाहणाऱ्यांना, वस्तूचं फक्त बाह्य रूपच दिसतं.

दृश्यते ह्यर्थरूपेण पुरुषैर्भ्रान्तिदृष्टिभिः

खरंच, भ्रमित दृष्टी असणारे लोक वस्तूच्या रूपातच त्याला पाहतात.

रक्तिकाद्युपधानेन तद्वत् परमपूरुषः

जसं लाल कापड किंवा इतर आच्छादनामुळे वस्तू झाकली जाते, तसंच परब्रह्माचंही आहे.

उपासितव्यो मन्तव्यः श्रोतव्यश्च मुमुक्षुभिः

मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांनी त्याची उपासना करावी, त्याच्यावर मनन करावं आणि त्याचं श्रवण करावं.

योगिनो ऽव्यवधानेन तदा संपद्यते स्वयम्

योग्यांना, जेव्हा काही अडथळा राहत नाही, तेव्हा त्यांना तो थेट अनुभवायला मिळतो.

सर्वभूतेषु चात्मानं ब्रह्म संपद्यते तदा

तेव्हा सर्व जीवांमध्ये असणारा आत्मा ब्रह्मरूप होतो.

एकीभूतः परेणासौ तदा भवति केवलः

परमात्म्याशी एकरूप झाल्यावर, तो पूर्णपणे शुद्ध आणि एकटाच राहतो.

तदासावमृतीभूतः क्षेमं गच्छति पण्डितः

तेव्हा, अमरत्व प्राप्त झाल्यावर, ज्ञानी माणूस खऱ्या अर्थाने शांतीला पोहोचतो.

तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा

त्याच्यापासूनच त्या वेळी ब्रह्माचं विस्तार होतं.

मायामात्रं जगत् कृत्स्नं तदा भवति निर्वृतः

तेव्हा हे सगळं जग फक्त मायेचं आहे असं कळतं, आणि तो तृप्त होतो.

केवलं ब्रह्मविज्ञानं जायते ऽसौ तदा शिवः

तेव्हा फक्त ब्रह्मज्ञानच उगवतं; आणि तोच मंगलमय होतो.

तद्वदात्माक्षरेणासौ निष्कलेनैकतां व्रजेत्

त्याचप्रमाणे, तो अविनाशी, अविभाज्य आत्म्याशी एकरूप होतो.

अज्ञानेनावृतं लोको विज्ञानं तेन मुह्यति

अज्ञानामुळे हा सारा जग अंधारलेला आहे; त्यामुळेच ज्ञान गोंधळात पडतं.

अज्ञानमितरत् सर्वं विज्ञानमिति मे मतम्

माझ्या मते, बाकी सर्व अज्ञान आहे; फक्त ज्ञानच खरं आहे.

सर्ववेदान्तसारं हि योगस्तत्रैकचित्तता

सर्व वेदान्ताचा गाभा म्हणजे योग, कारण तिथे मन एकाग्र होतं.

योगज्ञानाभियुक्तस्य नावाप्यं विद्यते क्वचित्

योगाचं ज्ञान ज्याच्याकडे आहे, त्याच्यासाठी काहीच अशक्य नाही.

एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स तत्त्ववित्

जो एकच सांख्य आणि योग पाहतो, तोच खरा तत्त्वज्ञ आहे.

मज्जन्ति तत्र तत्रैव न त्वात्मैषामिति श्रुतिः

लोक इथे-तिथे बुडतात, पण आत्मा कधीच बुडत नाही, असं श्रुतीत सांगितलं आहे.

ज्ञानयोगाभियुक्तस्तु देहान्ते तदवाप्नुयात्

ज्ञान आणि योगात रमलेला मनुष्य देहाच्या शेवटी ते परमत्व मिळवतो.

कीर्तितः सर्ववेदेषु सर्वात्मा सर्वतोमुखः

सर्व वेदांत सर्वव्यापी, सर्वदिशांनी वावरणारा आत्मा सांगितला आहे.

सर्वतः पाणिपादो ऽहमन्तर्यामी सनातनः

माझे हात-पाय सर्वत्र आहेत; मीच सनातन, अंतर्यामि आहे.

अचक्षुरपि पश्यामि तथाकर्णः शृणोम्यहम्

माझे डोळे नसतानाही मी पाहतो, कान नसतानाही मी ऐकतो.