कूर्मपुराणम्

अनुत्पादाच्च पूर्वत्वात् स्वयंभूरिति स स्मृतः

न उत्पन्न झालेला आणि सर्वात आधी असलेला म्हणून त्याला स्वयंभू म्हणतात.

हरः संसारहरणाद् विभुत्वाद् विष्णुरुच्यते

तो संसाराचा नाश करतो म्हणून हर, आणि सर्वत्र व्यापतो म्हणून विष्णू म्हणतात.

सर्वज्ञः सर्वविज्ञानात् सर्वः सर्वमयो यतः

तो सर्वज्ञ आहे कारण सर्व काही जाणतो; तो सर्व आहे कारण सर्वकाही त्याच्यापासून निर्माण झाले आहे.

तारणात् सर्वदुः खानां तारकः परिगीयते

सर्व दुःखांतून तारतो म्हणून त्याला तारक असं गौरवाने म्हटलं जातं.

अनेकभेदभिन्नस्तु क्रीडते परमेश्वरः

परमेश्वर अनेक प्रकारांनी प्रकट होऊन आनंदाने लीला करतो.

अबुद्धिपूर्वको विप्रा ब्राह्मीं सृष्टिं निबोधत

हे ऋषींनो, विचार न करता ब्रह्माची सृष्टी नीट समजून घ्या.

न शक्यते समाख्यातुं बहुवर्षैरपि स्वयम्

आपण कितीही वर्षे सांगितली तरी ती पूर्णपणे सांगता येत नाही.

स एव स्यात् परः कालः तदन्ते प्रतिसृज्यते

जो काळ शेवटी पुन्हा एकत्र होतो, तोच खरा पराकाळ आहे.

तत् पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिदीयते

त्याला परार्ध म्हणतात आणि त्याचा अर्धा भागही परार्धच म्हणून ओळखला जातो.

काष्ठास्त्रिंशत् कला त्रिंशत् कला मौहूर्तिकी गतिः

तीस काष्ठा मिळून एक कला होते, आणि तीस कला मिळून एक मुहूर्त तयार होतो.

अहोरात्राणि तावन्ति मासः पक्षद्वयात्मकः

इतके दिवस-रात्र मिळून एक महिना होतो, ज्यात दोन पक्ष असतात.

अयनं दक्षिणं रात्रिर्देवानामुत्तरं दिनम्

दक्षिणायन देवतांसाठी रात्र असते, तर उत्तरायण त्यांचा दिवस असतो.

चतुर्युगं द्वादशभिः तद्विभागं निबोधत

एक चतुर्व्युह बारा भागांचा असतो, त्याची विभागणी नीट समजून घ्या.

तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च कृतस्य तु

त्यात शंभर भाग संध्या असते, आणि कृतयुगाची संध्याही त्यातच येते.

अंशकं षट्शतं तस्मात् कृसन्ध्यांशकं विना

त्यातून सहाशे भाग राहतात, कृतयुगाच्या संध्येशिवाय.

त्रेताद्वापरतिष्याणां कालज्ञाने प्रकीर्तितम्

त्रेता, द्वापर आणि कलियुगासाठी काळाचा हिशोब सांगितला आहे.

तदेकसप्ततिगुणं मनोरन्तरमुच्यते

त्याचा एकाहत्तर पट म्हणजे एक मन्वंतर असं सांगितलं आहे.

स्वायंभुवादयः सर्वे ततः सावर्णिकादयः

स्वायंभुव आणि इतर सर्व, आणि मग सावर्णिक वगैरे मनु येतात.

पूर्णं युगसहस्त्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः

राजांनी एक हजार युगांची पूर्णपणे रक्षा करावी लागते.

व्याख्यातानि न संदेहः कल्पं कल्पेन चैव हि

हे सर्व स्पष्ट केले आहे; कल्प आणि त्याच्या कालावधीबद्दल काहीही शंका नाही.

चतुर्युगसहस्त्रं तु कल्पमाहुर्मनीषिणः

ज्ञानी लोक सांगतात की कल्प म्हणजे एक हजार चतुर्व्युह.

ब्रह्मणः कथितं वर्षं पराख्यं तच्छतं विदुः

ब्रह्मदेवांनी सांगितलेले वर्ष 'परा' असे ओळखले जाते, आणि ज्ञानी लोक ते शंभर वर्षांचे मानतात.

तेनायं प्रोच्यते सद्भिः प्राकृतः प्रतिसंचरः

म्हणून सज्जन लोक या गोष्टीला नैसर्गिक संहार म्हणतात.

प्रोच्यते कालयोगेन पुनरेव च संभवः

काळाच्या योगाने पुन्हा सृष्टी निर्माण होते असे सांगितले जाते.

कालेनैव तु सृज्यन्ते स एव ग्रसते पुनः

फक्त काळामुळेच सर्व जीव निर्माण होतात आणि त्याच काळामुळे पुन्हा नष्ट होतात.

सर्वगत्वात् स्वतन्त्रत्वात् सर्वात्मासौ महेश्वरः

सर्वत्र व्यापलेला आणि स्वतंत्र असल्यामुळे तोच सर्वांचा आत्मा आणि महेश्वर आहे.

एको हि भगवानीशः कालः कविरिति श्रुति

खरंतर, भगवंतच एकटा ईश्वर, काळ आणि कवी आहे, असे श्रुती सांगते.

सांप्रतं वर्तते तद्वत् तस्य कल्पो ऽयमष्टमः

आत्ताही हे तसेच चालू आहे; हा त्याचा आठवा कल्प आहे.

वाराहो वर्तते कल्पः तस्य वक्ष्यामि विस्तरम्

सध्या वराह कल्प चालू आहे; त्याचे तपशील मी सांगतो.