कूर्मपुराणम्

न माया नैव च प्राश्चैतन्यं परमार्थतः

तो माया नाही, कर्माचे फळ नाही; खऱ्या अर्थाने तो शुद्ध चेतना आहे.

तद्वदैक्यं न संबन्धः प्रपञ्चपरमात्मनोः

त्याचप्रमाणे, जग आणि परमात्मा यांच्यात एकरूपता किंवा संबंध नाही.

तद्वत् प्रपञ्चपुरुषौ विभिन्नौ परमार्थतः

तसंच, जग आणि जीव हे खऱ्या अर्थाने वेगळेच आहेत.

नहि तस्य भवेन्मुक्तिर्जन्मान्तरशतैरपि

त्याला शेकडो जन्मानंतरही मुक्ती मिळत नाही.

विकारहीनं निर्दुः खमानन्दात्मानमव्ययम्

अक्षय आत्मा हा बदलरहित, दुःखरहित, आकाशासारखा आणि आनंदस्वरूप आहे.

सा चाहङ्कारकर्तृत्वादात्मन्यारोप्यते जनैः

पण अहंकार आणि कर्तेपणामुळे लोक हे आत्म्यावर लादतात.

भोक्तारमक्षरं शुद्धं सर्वत्र समवस्थितम्

अक्षय, शुद्ध भोगकर्ता सर्वत्र आहे.

अज्ञानादन्यथा ज्ञानं तच्च प्रकृतिसंगतम्

अज्ञानामुळे ज्ञान वेगळं वाटतं, आणि तेच प्रकृतीशी जोडलेलं असतं.

अहङ्काराविवेकेन कर्ताहमिति मन्यते

अहंकारामुळे विवेक नसल्याने, 'मीच कर्ता आहे' असं वाटतं.

प्रधानं प्रकृतिं बुद्ध्वा कारणं ब्रह्मवादिनः

ब्रह्मज्ञ लोक म्हणतात की मूळ प्रकृतीच कारण आहे.

स्वात्मानमक्षरं ब्रह्म नावबुद्ध्येत तत्त्वतः

आपला अक्षय आत्मा, ब्रह्म, खऱ्या अर्थाने ओळखता येत नाही.

रगद्वेषादयो दोषाः सर्वे भ्रान्तिनिबन्धनाः

राग-द्वेषासारख्या सगळ्या दोषांचं मूळ भ्रमात आहे.

तद्वशादेव सर्वेषां सर्वदेहसमुद्भवः

त्यांच्या प्रभावामुळेच सर्वांच्या सर्व शरीरांची उत्पत्ती होते.

एकः स भिद्यते शक्त्या मायया न स्वभावतः

तो एकच आहे, पण त्याच्या शक्तीमुळे, म्हणजे मायेने, तो वेगळा वाटतो; त्याच्या खऱ्या स्वरूपामुळे नाही.

भेदो व्यक्तस्वभावेन सा च मायात्मसंश्रया

भेद दिसतो तो व्यक्त स्वरूपामुळे, आणि ते स्वरूप मायेवरच अवलंबून असतं.

अन्तः करणजैर्भावैरात्मा तद्वन्न लिप्यते

जसं अंतर्यामी उत्पन्न होणाऱ्या विचारांनी आत्मा लागण होत नाही, तसंच इथेही आहे.

उपाधिहीनो विमलस्तथैवात्मा प्रकाशते

जेव्हा उपाधी नसतात आणि आत्मा निर्मळ असतो, तेव्हा तो तसाच तेजस्वी दिसतो.

अर्थस्वरूपमेवाज्ञाः पश्यन्त्यन्ये कुदृष्टयः

अज्ञान्यांना, चुकीच्या दृष्टीने पाहणाऱ्यांना, वस्तूचं फक्त बाह्य रूपच दिसतं.

दृश्यते ह्यर्थरूपेण पुरुषैर्भ्रान्तिदृष्टिभिः

खरंच, भ्रमित दृष्टी असणारे लोक वस्तूच्या रूपातच त्याला पाहतात.

रक्तिकाद्युपधानेन तद्वत् परमपूरुषः

जसं लाल कापड किंवा इतर आच्छादनामुळे वस्तू झाकली जाते, तसंच परब्रह्माचंही आहे.

उपासितव्यो मन्तव्यः श्रोतव्यश्च मुमुक्षुभिः

मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांनी त्याची उपासना करावी, त्याच्यावर मनन करावं आणि त्याचं श्रवण करावं.

योगिनो ऽव्यवधानेन तदा संपद्यते स्वयम्

योग्यांना, जेव्हा काही अडथळा राहत नाही, तेव्हा त्यांना तो थेट अनुभवायला मिळतो.

सर्वभूतेषु चात्मानं ब्रह्म संपद्यते तदा

तेव्हा सर्व जीवांमध्ये असणारा आत्मा ब्रह्मरूप होतो.

एकीभूतः परेणासौ तदा भवति केवलः

परमात्म्याशी एकरूप झाल्यावर, तो पूर्णपणे शुद्ध आणि एकटाच राहतो.

तदासावमृतीभूतः क्षेमं गच्छति पण्डितः

तेव्हा, अमरत्व प्राप्त झाल्यावर, ज्ञानी माणूस खऱ्या अर्थाने शांतीला पोहोचतो.

तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा

त्याच्यापासूनच त्या वेळी ब्रह्माचं विस्तार होतं.

मायामात्रं जगत् कृत्स्नं तदा भवति निर्वृतः

तेव्हा हे सगळं जग फक्त मायेचं आहे असं कळतं, आणि तो तृप्त होतो.

केवलं ब्रह्मविज्ञानं जायते ऽसौ तदा शिवः

तेव्हा फक्त ब्रह्मज्ञानच उगवतं; आणि तोच मंगलमय होतो.

तद्वदात्माक्षरेणासौ निष्कलेनैकतां व्रजेत्

त्याचप्रमाणे, तो अविनाशी, अविभाज्य आत्म्याशी एकरूप होतो.