कूर्मपुराणम्

निरीक्ष्य पुण्डरीकाक्षं स्वात्मयोगमनुत्तमम्

पद्मनयनाला पाहून, त्याचे श्रेष्ठ आत्मयोग जाणले.

प्रशान्तमानसाः सर्वे ज्ञानमीश्वरभाषितम्

सर्वांच्या मनात शांतता येऊन, त्यांनी प्रभूने सांगितलेले ज्ञान ऐकले.

यन्न देवा विजानन्ति यतन्तो ऽपि द्विजातयः

जे देवांनाही कळत नाही आणि द्विजही कितीही प्रयत्न केले तरी समजू शकत नाहीत,

न संसारं प्रपद्यन्ते पूर्वे ऽपि ब्रह्मवादिनः

पूर्वीचे ब्रह्मवेत्याही संसारात पडत नाहीत,

वक्ष्ये भक्तिमतामद्य युष्माकं ब्रह्मवादिनाम्

ते मी आज भक्तिभाव असलेल्या तुम्हा ब्रह्मवेत्यांना सांगणार आहे.

अस्ति सर्वान्तरः साक्षाच्चिन्मात्रस्तमसः परः

सर्वांच्या अंतर्यामी, साक्षात् शुद्ध चेतना, अज्ञानाच्या पलीकडे आहे.

स कालो ऽग्निस्तदव्यक्तं स एवेदमिति श्रुतिः

तोच काळ आहे, तोच अग्नी आहे, तोच अदृश्य आहे, आणि हे सर्व काही तोच आहे, असं वेद सांगतात.

स मायी मायया बद्धः करोति विविधास्तनूः

तो मायावाला, मायेने बांधला गेलेला, अनेक शरीरांची निर्मिती करतो.

नायं पृथ्वी न सलिलं न तेजः पवनो नभः

तो पृथ्वी नाही, पाणी नाही, तेज नाही, वारा नाही, आकाशही नाही.

न रूपरसगन्धाश्च नाहं कर्ता न वागपि

तो रूप, रस, गंध नाही; मी कर्ता नाही, आणि वाणीही नाही.

न माया नैव च प्राश्चैतन्यं परमार्थतः

तो माया नाही, कर्माचे फळ नाही; खऱ्या अर्थाने तो शुद्ध चेतना आहे.

तद्वदैक्यं न संबन्धः प्रपञ्चपरमात्मनोः

त्याचप्रमाणे, जग आणि परमात्मा यांच्यात एकरूपता किंवा संबंध नाही.

तद्वत् प्रपञ्चपुरुषौ विभिन्नौ परमार्थतः

तसंच, जग आणि जीव हे खऱ्या अर्थाने वेगळेच आहेत.

नहि तस्य भवेन्मुक्तिर्जन्मान्तरशतैरपि

त्याला शेकडो जन्मानंतरही मुक्ती मिळत नाही.

विकारहीनं निर्दुः खमानन्दात्मानमव्ययम्

अक्षय आत्मा हा बदलरहित, दुःखरहित, आकाशासारखा आणि आनंदस्वरूप आहे.

सा चाहङ्कारकर्तृत्वादात्मन्यारोप्यते जनैः

पण अहंकार आणि कर्तेपणामुळे लोक हे आत्म्यावर लादतात.

भोक्तारमक्षरं शुद्धं सर्वत्र समवस्थितम्

अक्षय, शुद्ध भोगकर्ता सर्वत्र आहे.

अज्ञानादन्यथा ज्ञानं तच्च प्रकृतिसंगतम्

अज्ञानामुळे ज्ञान वेगळं वाटतं, आणि तेच प्रकृतीशी जोडलेलं असतं.

अहङ्काराविवेकेन कर्ताहमिति मन्यते

अहंकारामुळे विवेक नसल्याने, 'मीच कर्ता आहे' असं वाटतं.

प्रधानं प्रकृतिं बुद्ध्वा कारणं ब्रह्मवादिनः

ब्रह्मज्ञ लोक म्हणतात की मूळ प्रकृतीच कारण आहे.

स्वात्मानमक्षरं ब्रह्म नावबुद्ध्येत तत्त्वतः

आपला अक्षय आत्मा, ब्रह्म, खऱ्या अर्थाने ओळखता येत नाही.

रगद्वेषादयो दोषाः सर्वे भ्रान्तिनिबन्धनाः

राग-द्वेषासारख्या सगळ्या दोषांचं मूळ भ्रमात आहे.

तद्वशादेव सर्वेषां सर्वदेहसमुद्भवः

त्यांच्या प्रभावामुळेच सर्वांच्या सर्व शरीरांची उत्पत्ती होते.

एकः स भिद्यते शक्त्या मायया न स्वभावतः

तो एकच आहे, पण त्याच्या शक्तीमुळे, म्हणजे मायेने, तो वेगळा वाटतो; त्याच्या खऱ्या स्वरूपामुळे नाही.

भेदो व्यक्तस्वभावेन सा च मायात्मसंश्रया

भेद दिसतो तो व्यक्त स्वरूपामुळे, आणि ते स्वरूप मायेवरच अवलंबून असतं.

अन्तः करणजैर्भावैरात्मा तद्वन्न लिप्यते

जसं अंतर्यामी उत्पन्न होणाऱ्या विचारांनी आत्मा लागण होत नाही, तसंच इथेही आहे.

उपाधिहीनो विमलस्तथैवात्मा प्रकाशते

जेव्हा उपाधी नसतात आणि आत्मा निर्मळ असतो, तेव्हा तो तसाच तेजस्वी दिसतो.

अर्थस्वरूपमेवाज्ञाः पश्यन्त्यन्ये कुदृष्टयः

अज्ञान्यांना, चुकीच्या दृष्टीने पाहणाऱ्यांना, वस्तूचं फक्त बाह्य रूपच दिसतं.

दृश्यते ह्यर्थरूपेण पुरुषैर्भ्रान्तिदृष्टिभिः

खरंच, भ्रमित दृष्टी असणारे लोक वस्तूच्या रूपातच त्याला पाहतात.