कूर्मपुराणम्

प्रदर्शयन् योगसिद्धिं निरीक्ष्य वृषभध्वजम्

योगसिद्धी दाखवत आणि वृषभध्वजाला पाहून,

कृतार्थं स्वयमात्मानं ज्ञातुमर्हथ तत्त्वतः

आपला हेतू पूर्ण केल्यावर, तू स्वतःला खरी ओळख मिळवावी.

ममैव सन्निधावेष यथावद् वक्तुमीश्वरः

माझ्या उपस्थितीतच प्रभूंनी योग्य रीतीने बोलावे.

सनत्कुमारप्रमुखाः पृच्छन्ति स्म महेश्वरम्

सनत्कुमार आणि इतरांनी महेश्वराला विचारले.

किमप्यचिन्त्यं गगनादीश्वरार्हं समुद्बभौ

आकाशातून एक अद्भुत, प्रभूला योग्य असे काहीतरी प्रकट झाले.

तेजसा पूरयन् विश्वं भाति देवो महेश्वरः

संपूर्ण विश्व तेजाने भरून, देव महेश्वर तेजस्वी दिसत होता.

विभ्राजमानं विमले तस्मिन् ददृशुरासने

त्या स्वच्छ आसनावर, त्यांनी त्यांना उजळ आणि निर्मळ पाहिले.

अनन्यतेजसं शान्तं शिवं ददृशिरे किल

शांत, अद्वितीय तेज असलेला शिव, त्यांनी खरोखर पाहिला.

तमासनस्थं भूतानामीशं ददृशिरे किल

तो सर्व भूतांचा स्वामी, आसनावर बसलेला, त्यांनी पाहिला.

स वासुदेवमासीनं तमीशं ददृशुः किल

त्यांनी तेथे वासुदेव प्रभूला बसलेले पाहिले.

निरीक्ष्य पुण्डरीकाक्षं स्वात्मयोगमनुत्तमम्

पद्मनयनाला पाहून, त्याचे श्रेष्ठ आत्मयोग जाणले.

प्रशान्तमानसाः सर्वे ज्ञानमीश्वरभाषितम्

सर्वांच्या मनात शांतता येऊन, त्यांनी प्रभूने सांगितलेले ज्ञान ऐकले.

यन्न देवा विजानन्ति यतन्तो ऽपि द्विजातयः

जे देवांनाही कळत नाही आणि द्विजही कितीही प्रयत्न केले तरी समजू शकत नाहीत,

न संसारं प्रपद्यन्ते पूर्वे ऽपि ब्रह्मवादिनः

पूर्वीचे ब्रह्मवेत्याही संसारात पडत नाहीत,

वक्ष्ये भक्तिमतामद्य युष्माकं ब्रह्मवादिनाम्

ते मी आज भक्तिभाव असलेल्या तुम्हा ब्रह्मवेत्यांना सांगणार आहे.

अस्ति सर्वान्तरः साक्षाच्चिन्मात्रस्तमसः परः

सर्वांच्या अंतर्यामी, साक्षात् शुद्ध चेतना, अज्ञानाच्या पलीकडे आहे.

स कालो ऽग्निस्तदव्यक्तं स एवेदमिति श्रुतिः

तोच काळ आहे, तोच अग्नी आहे, तोच अदृश्य आहे, आणि हे सर्व काही तोच आहे, असं वेद सांगतात.

स मायी मायया बद्धः करोति विविधास्तनूः

तो मायावाला, मायेने बांधला गेलेला, अनेक शरीरांची निर्मिती करतो.

नायं पृथ्वी न सलिलं न तेजः पवनो नभः

तो पृथ्वी नाही, पाणी नाही, तेज नाही, वारा नाही, आकाशही नाही.

न रूपरसगन्धाश्च नाहं कर्ता न वागपि

तो रूप, रस, गंध नाही; मी कर्ता नाही, आणि वाणीही नाही.

न माया नैव च प्राश्चैतन्यं परमार्थतः

तो माया नाही, कर्माचे फळ नाही; खऱ्या अर्थाने तो शुद्ध चेतना आहे.

तद्वदैक्यं न संबन्धः प्रपञ्चपरमात्मनोः

त्याचप्रमाणे, जग आणि परमात्मा यांच्यात एकरूपता किंवा संबंध नाही.

तद्वत् प्रपञ्चपुरुषौ विभिन्नौ परमार्थतः

तसंच, जग आणि जीव हे खऱ्या अर्थाने वेगळेच आहेत.

नहि तस्य भवेन्मुक्तिर्जन्मान्तरशतैरपि

त्याला शेकडो जन्मानंतरही मुक्ती मिळत नाही.

विकारहीनं निर्दुः खमानन्दात्मानमव्ययम्

अक्षय आत्मा हा बदलरहित, दुःखरहित, आकाशासारखा आणि आनंदस्वरूप आहे.

सा चाहङ्कारकर्तृत्वादात्मन्यारोप्यते जनैः

पण अहंकार आणि कर्तेपणामुळे लोक हे आत्म्यावर लादतात.

भोक्तारमक्षरं शुद्धं सर्वत्र समवस्थितम्

अक्षय, शुद्ध भोगकर्ता सर्वत्र आहे.

अज्ञानादन्यथा ज्ञानं तच्च प्रकृतिसंगतम्

अज्ञानामुळे ज्ञान वेगळं वाटतं, आणि तेच प्रकृतीशी जोडलेलं असतं.

अहङ्काराविवेकेन कर्ताहमिति मन्यते

अहंकारामुळे विवेक नसल्याने, 'मीच कर्ता आहे' असं वाटतं.