कूर्मपुराणम्

चतुर्मुखः स भगवान् जगत्सृष्टौ प्रवर्तते

तो चतुर्मुख भगवंत जगाची सृष्टी करतो.

सत्त्वं गुणमुपाश्रित्य विष्णुर्विश्वेश्वरः स्वयम्

सर्वांचा स्वामी विष्णू स्वतः सत्त्वगुण धारण करतो.

तमोगुणं समाश्रित्य रुद्रः संहरते जगत्

रुद्र तमोगुणावर आधार ठेवून जगाचा संहार करतो.

एकधा स द्विधा चैव त्रिधा च बहुधा पुनः

तो कधी एक, कधी दोन, कधी तीन, तर कधी अनेक रूपे घेतो.

नानाकृतिक्रियारूपनामवन्ति स्वलीलया

स्वतःच्या लीलांनी तो विविध रूपे, कृत्ये, आकार आणि नावे घेतो.

सृजते ग्रसते चैव वीक्षते च विशेषतः

तो निर्माण करतो, ग्रसतो आणि विशेषतः सर्व गोष्टी पाहतो.

गुणात्मकत्वात् त्रैकाल्ये तस्मादेकः स उच्यते

गुणांनी युक्त असून तीन काळात असतो म्हणून त्याला एकच म्हणतात.

आदित्वादादिदेवो ऽसौ अजातत्वादजः स्मृतः

तो आद्य आहे म्हणून आदिदेव म्हणतात; न जन्मलेला आहे म्हणून अज म्हणतात.

देवेषु च महादेवो माहदेव इति स्मृतः

देवतांमध्ये तो महादेव म्हणून ओळखला जातो.

वशित्वादप्यवश्यत्वादीश्वरः परिभाषितः

स्वतंत्रपणा आणि अधीन नसल्यामुळे त्याला ईश्वर असे म्हणतात.

अनुत्पादाच्च पूर्वत्वात् स्वयंभूरिति स स्मृतः

न उत्पन्न झालेला आणि सर्वात आधी असलेला म्हणून त्याला स्वयंभू म्हणतात.

हरः संसारहरणाद् विभुत्वाद् विष्णुरुच्यते

तो संसाराचा नाश करतो म्हणून हर, आणि सर्वत्र व्यापतो म्हणून विष्णू म्हणतात.

सर्वज्ञः सर्वविज्ञानात् सर्वः सर्वमयो यतः

तो सर्वज्ञ आहे कारण सर्व काही जाणतो; तो सर्व आहे कारण सर्वकाही त्याच्यापासून निर्माण झाले आहे.

तारणात् सर्वदुः खानां तारकः परिगीयते

सर्व दुःखांतून तारतो म्हणून त्याला तारक असं गौरवाने म्हटलं जातं.

अनेकभेदभिन्नस्तु क्रीडते परमेश्वरः

परमेश्वर अनेक प्रकारांनी प्रकट होऊन आनंदाने लीला करतो.

अबुद्धिपूर्वको विप्रा ब्राह्मीं सृष्टिं निबोधत

हे ऋषींनो, विचार न करता ब्रह्माची सृष्टी नीट समजून घ्या.

न शक्यते समाख्यातुं बहुवर्षैरपि स्वयम्

आपण कितीही वर्षे सांगितली तरी ती पूर्णपणे सांगता येत नाही.

स एव स्यात् परः कालः तदन्ते प्रतिसृज्यते

जो काळ शेवटी पुन्हा एकत्र होतो, तोच खरा पराकाळ आहे.

तत् पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिदीयते

त्याला परार्ध म्हणतात आणि त्याचा अर्धा भागही परार्धच म्हणून ओळखला जातो.

काष्ठास्त्रिंशत् कला त्रिंशत् कला मौहूर्तिकी गतिः

तीस काष्ठा मिळून एक कला होते, आणि तीस कला मिळून एक मुहूर्त तयार होतो.

अहोरात्राणि तावन्ति मासः पक्षद्वयात्मकः

इतके दिवस-रात्र मिळून एक महिना होतो, ज्यात दोन पक्ष असतात.

अयनं दक्षिणं रात्रिर्देवानामुत्तरं दिनम्

दक्षिणायन देवतांसाठी रात्र असते, तर उत्तरायण त्यांचा दिवस असतो.

चतुर्युगं द्वादशभिः तद्विभागं निबोधत

एक चतुर्व्युह बारा भागांचा असतो, त्याची विभागणी नीट समजून घ्या.

तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च कृतस्य तु

त्यात शंभर भाग संध्या असते, आणि कृतयुगाची संध्याही त्यातच येते.

अंशकं षट्शतं तस्मात् कृसन्ध्यांशकं विना

त्यातून सहाशे भाग राहतात, कृतयुगाच्या संध्येशिवाय.

त्रेताद्वापरतिष्याणां कालज्ञाने प्रकीर्तितम्

त्रेता, द्वापर आणि कलियुगासाठी काळाचा हिशोब सांगितला आहे.

तदेकसप्ततिगुणं मनोरन्तरमुच्यते

त्याचा एकाहत्तर पट म्हणजे एक मन्वंतर असं सांगितलं आहे.

स्वायंभुवादयः सर्वे ततः सावर्णिकादयः

स्वायंभुव आणि इतर सर्व, आणि मग सावर्णिक वगैरे मनु येतात.

पूर्णं युगसहस्त्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः

राजांनी एक हजार युगांची पूर्णपणे रक्षा करावी लागते.