कूर्मपुराणम्

त्रिगुणः स्यात् ततो वह्निः स शब्दस्पर्शरूपवान्

नंतर, तीन गुण असलेली अग्नी — म्हणजेच शब्द, स्पर्श आणि रूप — प्रकट झाली.

तस्माच्चतुर्गुणा आपो विज्ञेयास्तु रसात्मिकाः

त्यापासून चार गुण असलेले, चवीचे स्वरूप असलेले पाणी समजावे.

तसमात् पञ्चगुणा भूमिः स्थूला भूतेषु शब्द्यते

त्यापासून पाच गुण असलेली, स्थूल आणि पंचमहाभूतांमध्ये मुख्य असलेली पृथ्वी निर्माण झाली.

परस्परानुप्रवेशाद् धारयन्ति परस्परम्

एकमेकांत मिसळून, ही तत्त्वे एकमेकांना आधार देतात.

नाशक्नुवन् प्रजाः स्त्रष्टुमसमागम्य कृत्स्नशः

पूर्णपणे एकत्र न आल्यास, ही तत्त्वे सृष्टी निर्माण करू शकत नाहीत.

महादादयो विशेषान्ता ह्मण्डमुत्पादयन्ति ते

महत्त्वाच्या तत्त्वांपासून विशिष्ट तत्त्वांपर्यंत, त्यांनी विश्वाचे अंड निर्माण केले.

विशेषेभ्यो ऽण्डमभवद् बृहत् तदुदकेशयम्

त्या विशिष्ट तत्त्वांपासून विशाल असे अंड निर्माण झाले, जे पाण्यात ठेवले होते.

प्राकृते ऽण्डे विवृत्तः स क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंज्ञितः

त्या आद्य अंडात, क्षेत्रज्ञ — ज्याला ब्रह्मा म्हणतात — प्रकट झाला.

आदिकर्ता स भूतानां ब्रह्माग्रे समवर्तत

तोच सर्व सृष्टीचा आदिकर्ता ब्रह्मा प्रथम प्रकट झाला.

हिरण्यगर्भं कपिलं छन्दोमूर्ति सनातनम्

त्याला हिरण्यगर्भ, कपिल, वेदांचा मूर्तिमंत स्वरूप आणि सनातन असेही म्हणतात.

गर्भोदकं समुद्राश्च तस्यासन् परमात्मनः

त्या परमात्म्याचे गर्भोदक आणि समुद्र त्याचेच होते.

चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ सग्रहौ सह वायुना

चंद्र, सूर्य, तारे, ग्रह, वारा — हे सर्व त्याच्यासोबत होते.

आपो दशगुणेनैव तेजसा बाह्यतो वृताः

पाणी बाहेरून दहा पट तेजाने वेढलेले असते.

आकाशेनावृतो वायुः खं तु भूतादिनावृतम्

वायूला आकाश वेढते, आणि आकाशाला आद्य तत्त्वे वेढतात.

एते लोका महात्मनः सर्वतत्त्वाभिमानिनः

हे सर्व लोक त्या महान आत्म्याचे आहेत, जो सर्व तत्त्वांमध्ये एकरूप आहे.

ईश्वरा योगधर्माणो ये चान्ये तत्त्वचिन्तकाः

जे प्रभू आहेत, जे योगाचे गुण धारण करतात आणि जे सत्याचा विचार करतात, असे सर्व—

एतैरावरणैरण्डं सप्तभिः प्राकृतैर्वृतम्

या सात नैसर्गिक आवरणांनी हे ब्रह्मांड अंड वेढले गेले आहे.

प्रजापतेः परा मूर्तिरितीयं वैदिकी श्रुतिः

हीच सृष्टीकर्त्याची सर्वोच्च मूर्ती आहे, असे वैदिक श्रुती सांगते.

द्वितीयं तस्य देवस्य शरीरं परमेष्ठिनः

त्या परमेश्वराचे दुसरे शरीर हेच आहे.

तृतीयं भगवद्रूपं प्राहुर्वेदार्थवेदिनः

वेदार्थ जाणणारे तिसऱ्या रूपाला भगवद्रूप असे म्हणतात.

चतुर्मुखः स भगवान् जगत्सृष्टौ प्रवर्तते

तो चतुर्मुख भगवंत जगाची सृष्टी करतो.

सत्त्वं गुणमुपाश्रित्य विष्णुर्विश्वेश्वरः स्वयम्

सर्वांचा स्वामी विष्णू स्वतः सत्त्वगुण धारण करतो.

तमोगुणं समाश्रित्य रुद्रः संहरते जगत्

रुद्र तमोगुणावर आधार ठेवून जगाचा संहार करतो.

एकधा स द्विधा चैव त्रिधा च बहुधा पुनः

तो कधी एक, कधी दोन, कधी तीन, तर कधी अनेक रूपे घेतो.

नानाकृतिक्रियारूपनामवन्ति स्वलीलया

स्वतःच्या लीलांनी तो विविध रूपे, कृत्ये, आकार आणि नावे घेतो.

सृजते ग्रसते चैव वीक्षते च विशेषतः

तो निर्माण करतो, ग्रसतो आणि विशेषतः सर्व गोष्टी पाहतो.

गुणात्मकत्वात् त्रैकाल्ये तस्मादेकः स उच्यते

गुणांनी युक्त असून तीन काळात असतो म्हणून त्याला एकच म्हणतात.

आदित्वादादिदेवो ऽसौ अजातत्वादजः स्मृतः

तो आद्य आहे म्हणून आदिदेव म्हणतात; न जन्मलेला आहे म्हणून अज म्हणतात.

देवेषु च महादेवो माहदेव इति स्मृतः

देवतांमध्ये तो महादेव म्हणून ओळखला जातो.