कूर्मपुराणम्

सितं हि वितलं प्रोक्तं तलं चैव सितेतरम्

वितल पांढरं आहे असं सांगितलं जातं, आणि तलही तसंच पांढरं आहे.

रसातलमिति ख्यातं तथान्यैश्च निषेवितम्

रसातल असं प्रसिद्ध आहे आणि इतरही तिथे राहतात.

तलातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम्

तलातल हे नावाजलेलं असून सर्व प्रकारच्या शोभेने युक्त आहे.

पूर्वदेवैः समाकीर्णं सुतलं च तथापरैः

सुतल हे प्राचीन देवांनी आणि इतरांनीही भरलेलं आहे.

महान्तकाद्यैर्नागैश्च प्रह्मादेनासुरेण च

महांतकासारख्या मोठ्या नागांनी आणि प्रह्माद नावाच्या असुराने ते व्यापले आहे.

महाजम्भेन वीरेण हयग्रीवेण वै तथा

महाबली जांभ आणि शूर हयग्रीव यांनीसुद्धा,

तथान्यैर्विवधैर्नागैस्तलं चैव सुशोभनम्

तसेच इतर भयंकर नागांनीही ते सुंदर पाताळ लोक भरून गेले आहे.

पापिनस्तेषु पच्यन्ते न ते वर्णयितुं क्षमाः

त्या ठिकाणी दुष्ट लोकांना यातना दिल्या जातात; त्यांची संख्या सांगता येणार नाही इतकी आहे.

कालाग्निरुद्रो योगात्मा नारसिंहो ऽपि माधवः

कालाग्नी, रुद्र, योगाचा आत्मा, नरसिंह आणि माधव हेही,

तदाधारमिदं सर्वं स कालाग्निमपाश्रितः

ही सर्व सृष्टी त्याच्यावर आधारलेली आहे, जो कालाग्नीचे रूप धारण करतो.

विषज्वालामयो ऽन्ते ऽसौ जगत् संहरति स्वयम्

शेवटी, विषाच्या ज्वाळांनी प्रज्वलित होऊन, तो स्वतःच जगाचा संहार करतो.

तामसी शांभवी मूर्तिः कालो लोकप्रकालनः

ती काळी, शांभवी मूर्ती म्हणजेच काळ, जो सर्व लोकांचा संहार करणारा आहे.

अतः परं प्रवक्ष्यामि भूर्लोकस्यास्य निर्णयम्

आता मी या पृथ्वी लोकाचा निर्णय सांगतो.

कुशः क्रौञ्चश्च शाकश्च पुष्करश्चैव सप्तमः

कुश, क्रौंच, शाक आणि पुष्कर हे सातवे आहेत.

द्वीपाद् द्वीपो महानुक्तः सागरादपि सागरः

प्रत्येक बेट एकापेक्षा एक मोठे, आणि प्रत्येक समुद्र मागीलपेक्षा मोठा आहे असे सांगितले जाते.

दध्योदः क्षीरसलिलः स्वादूदश्चेति सागराः

दध्योद, क्षीरसागर आणि गोड पाण्याचा समुद्र, असे हे समुद्र आहेत.

द्वीपैश्च सप्तभिर्युक्ता योजनानां समासतः

हे सात बेटांनी जोडलेले असून, त्यांची मोजणी योजनांमध्ये केली जाते.

तस्य मध्ये महामेरुर्विश्रुतः कनकप्रभः

त्यांच्या मध्यभागी सुवर्णासारखा तेजस्वी, प्रसिद्ध असा मेरू पर्वत आहे.

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः

तो सोळा एकक खाली आणि बत्तीस एकक वर पसरलेला आहे.

भूपद्मास्यास्य शैलो ऽसौ कर्णिकात्वेन संस्थितः

पृथ्वीच्या कमळाच्या मध्यभागी हा पर्वत कर्णिकेसारखा स्थित आहे.

नीलः श्वेतश्च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः

नील, श्वेत आणि शृंगी हे उत्तरेला असलेले वर्षापर्वत आहेत.

सहस्त्रद्वितयोच्छ्रायास्तावद्विस्तारिणश्च ते

हे सर्व पर्वत दोन हजार उंच आणि तितकेच रुंद आहेत.

हरिवर्षं तथैवान्यन्मेरोर्दक्षिणतो द्विजाः

तसेच, द्विजांनो, मेरूच्या दक्षिणेला हरिवर्ष आहे.

उत्तराः कुरवश्चैव यथैते भरतास्तथा

जसे हे भरत, तसेच उत्तरेकडील कुरुही आहेत.

इलावृतं च तन्मध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः

त्याच्या मध्यभागी इलावृत आहे आणि त्याच्या मधोमध मेरू पर्वत उभा आहे.

विष्कम्भा रचिता मेरोर्योजनायुतमुच्छ्रिताः

मेरूवर बांधलेले आधार दहा हजार योजन उंच आहेत.

विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः

पश्चिम बाजूला विशाल विपुल पर्वत आहे, तर उत्तर बाजूला सुपार्श्व म्हणून ओळखला जातो.

जम्बूद्वीपस्य सा जम्बूर्नामहेतुर्महर्षयः

महर्षींनो, जांबूद्वीपाचे 'जांबू' हे नाव कशामुळे पडले, ते सांगतो.

पतन्ति भूभृतः पृष्ठे शीर्यमाणानि सर्वतः

जांबू फळे त्या पर्वताच्या पाठीवर सर्वत्र पडतात आणि कुजतात.