कूर्मपुराणम्

सौरो ऽङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः

शनी, अंगिरस आणि वक्र हे मंदगतीने फिरणारे ग्रह आहेत.

सूर्यः सौमो बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः

सूर्य, चंद्र, बुध आणि भार्गव हे वेगाने फिरतात.

तदा सर्वग्रहाणां स सूर्यो ऽधस्तात् प्रसर्पति

त्या वेळी सर्व ग्रहांमध्ये सूर्य खाली फिरतो.

नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति

संपूर्ण नक्षत्रमंडळ चंद्राच्या वर फिरते.

वक्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं वक्रादूर्ध्वं बृहस्पतिः

वक्र हा भार्गवाच्या वर आहे आणि वक्राच्या वर बृहस्पती आहेत.

ऋषीणां चैव सप्तानान्ध्रु वश्चोर्ध्वं व्यवस्थितः

सप्तर्षी आणि ध्रुव यांच्या वर तो स्थिर आहे.

ईषादण्डस्तथैव स्याद् द्विगुणो द्विजसत्तमाः

काठी थोडीशी वाकडी असून तिचे माप दोनपट आहे, हे द्विजश्रेष्ठ.

योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम्

त्या रथाचा अक्ष एक योजन लांब आहे आणि तिथेच चाक बसवले आहे.

संवत्सरमेय कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितम्

तेथे संपूर्ण काळाचं चाक, म्हणजे एक वर्ष, स्थिर आहे.

पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य द्विजोत्तमाः

द्विजश्रेष्ठांनो, त्या रथाची एकूण लांबी आणखी पाच-साडे योजन आहे.

ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धेन ध्रुवाधारे रथस्य तु

रथाच्या ध्रुवावर असलेला अक्ष त्या लांबीपेक्षा अर्धा युगाने कमी आहे.

हयाश्च सप्त छन्दांसि तन्नामानि निबोधत

त्या सात घोड्यांना छंद म्हणतात, त्यांची नावे ऐका.

अनष्टुप् त्रिष्टुबित्युक्ताश्छन्दांसि हरयो हरेः

अनुष्टुप् आणि त्रिष्टुप् हे छंद हरिचे घोडे म्हणून ओळखले जातात.

दक्षिणे न यमस्याथ वरुणस्य तु पश्चिमे

दक्षिणेला यमाचे राज्य आहे आणि पश्चिमेला वरुणाचे आहे.

अमरावती संयमनी सुखा चैव विभा क्रमात्

क्रमाने अमरावती, संयमनी, सुखा आणि विभा ही त्यांची नगरे आहेत.

ज्योतिषां चक्रमादाय देवदेवः प्रजापतिः

देवतांचा देव, प्रजापती, तेजस्वी ग्रहांचे चाक उचलतो.

सप्तद्वीपेषु विप्रेन्द्रा निशामध्यस्य संमुखम्

ब्रह्मणश्रेष्ठांनो, रात्रीच्या मध्यभागी तो सातही द्वीपांच्या समोर असतो.

अशेषासु दिशास्वेव तथैव विदिशासु च

तो सर्व दिशांना आणि उपदिशांनाही तसाच सामोरा असतो.

करोत्यहस्तथा रात्रिं विमुञ्चन् मेदिनीं द्विजाः

तो दिवस आणि रात्र निर्माण करतो, पृथ्वीला धरून आणि सोडून, हे द्विजांनो.

त्रैलोक्यं कथितं सद्भिर्लोकानां मुनिपुङ्गवाः

मुनीश्रेष्ठांनो, सज्जनांनी या त्रैलोक्याचं वर्णन केलं आहे.

भवत्यस्मात् जगत् कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम्

यावरूनच सर्व जग, देव, असुर आणि माणसे निर्माण होतात.

द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सार्वलौकिकम्

सर्व तेजस्वींचं तेज, तुझं सामर्थ्य, हे सर्वत्र व्यापलेलं आहे.

सूर्य एव त्रिलोकस्य मूलं परमदैवतम्

सूर्यच त्रैलोक्याचा मूळ आणि सर्वश्रेष्ठ देवता आहे.

निर्वहन्ति पदं तस्य तदंशा विष्णुमूर्तयः

विष्णूच्या अंशरूपात देव त्या सूर्याच्या मार्गाची पूर्तता करतात.

श्छन्दोमयं ब्रह्ममयं पुराणम्

हे छंदमय, ब्रह्ममय आणि प्राचीन आहे.

गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

गंधर्व, अप्सरा, नागांचे प्रमुख आणि राक्षस यांनी,

विवस्वानथ पूषा च पर्जन्यश्चांशुरेव च

विवस्वान, पूषा, पर्जन्य आणि अंशु यांनीसुद्धा,

आप्यायन्ति वै भानुं वसन्तादिषु वै क्रमात्

हे सर्व वसंत इत्यादी ऋतूंमध्ये एकामागोमाग सूर्याचे पोषण करतात.

भरद्वाजो गौतमश्च कश्यपः क्रतुरेव च

भरद्वाज, गौतम, कश्यप आणि क्रतु,