कूर्मपुराणम्

वानप्रस्थाश्रमं गत्वा तपस्तेपे यथाविधि

तो वनप्रस्थाश्रमात जाऊन, नियमानुसार तपस्या करू लागला.

ज्ञानयोगरतो भूत्वा महापाशुपतो ऽभवत्

ज्ञानयोगात रमलेला तो महापाशुपत भक्त झाला.

सुमतेस्तैजसस्तस्मादिन्द्रिद्युम्नो व्यजायत

सुमती या तेजस्वी पुरुषापासून इंद्रद्युम्नाचा जन्म झाला.

प्रतिहर्तेति विख्यात उत्पन्नस्तस्य चात्मजः

त्याचा सुपुत्र प्रसिद्ध प्रतिहार्त जन्माला आला.

पृथुस्ततस्ततो रक्तो रक्तस्यापि गयः सुतः

त्याच्यापासून पृथू, पृथूपासून रक्त, आणि रक्तापासून गय हा मुलगा झाला.

तस्य पुत्रो महावीर्यो धीमांस्तस्मादजायत

त्याचा पुत्र मोठ्या सामर्थ्याचा आणि बुद्धिमान होता.

त्वष्टा त्वष्टुश्च विरजो रजस्तस्याप्यभूत् सुतः

त्वष्टाचा पुत्र त्वष्टा, आणि रजसचा पुत्र विरज झाला.

तेषां प्रधानो बलवान् विश्वज्योतिरिति स्मृतः

त्यांच्यात प्रमुख आणि बलवान असा विश्वज्योती म्हणून ओळखला जातो.

असूत पुत्रं धर्मज्ञं महाबाहुमरिन्दमम्

त्याने धर्मज्ञ, बलवान आणि शत्रूंना जिंकणारा पुत्र जन्माला घातला.

एषां वंशप्रसूतैश्च भुक्तेयं पृथिवी पुरा

या सर्वांच्या वंशजांनी पूर्वी पृथ्वीचा उपभोग घेतला.

त्रैलोक्यस्यास्य मानं वो न शक्यं विस्तरेण तु

ही तीनही जगांची पूर्ण व्याप्ती तुम्हाला विस्ताराने सांगता येणार नाही.

जनस्तपश्च सत्यं च लोकास्त्वण्डोद्भवा मताः

जनलोक, तपोलोक आणि सत्यलोक हे अंडातून उत्पन्न झालेले मानले जातात.

तावद् भूर्लोक आख्यातः पुराणे द्विजपुङ्गवाः

आत्तापर्यंत भूरलोक पुराणात सांगितला आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.

भुवर्लोको ऽपि तावान्स्यान्मण्डलाद् भास्करस्य तु

भुवर्लोकसुद्धा सूर्याच्या मंडलाएवढाच आहे.

स्वर्लोकः स समाख्यातस्तत्र वायोस्तु नेमयः

स्वर्लोकही तसाच सांगितला आहे; तिथे वायूचे आरे आहेत.

संवहो विवहश्चाथ तदूर्ध्वं स्यात् परावहः

तिथे संवह आणि विवह हे आहेत, आणि त्यापुढे परावह आहे.

भूमेर्योजनलक्षे तु भानोर्वै मण्डलं स्थितम्

पृथ्वीपासून एक लाख योजनांवर सूर्याचे मंडल आहे.

नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं तल्लक्षेण प्रकाशते

त्याच अंतरावर संपूर्ण नक्षत्रमंडल प्रकाशते.

तावत्प्रमाणभागे तु बुधस्याप्युशनाः स्थितः

त्याच मापाच्या अंतरावर बुध आणि उशनासुद्धा स्थित आहेत.

लक्षद्वयेन भौमस्य स्थितो देवपुरोहितः

पृथ्वीपासून दोन लक्ष योजन अंतरावर देवांचा पुरोहित उभा आहे.

सप्तर्षिमण्डलं तस्माल्लक्षमात्रे प्रिकाशते

त्यापासून एक लक्ष योजन अंतरावर सप्तर्षींचा मंडळ दिसतो.

तत्र धर्मः स भगवान् विष्णुर्नारायणः स्थितः

तेथे धर्म, म्हणजेच भगवान विष्णू नारायण, स्थिर आहेत.

त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः

त्या मंडळाचा विस्तार मोजल्यावर तीन पट आहे.

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात् प्रसर्पति

त्या दोघांमध्ये स्वरभानू तितक्याच मापाने खाली फिरतो.

स्वर्भानोस्तु वृहत् स्थानं तृतीयं यत् तमोमयम्

स्वरभानूचे मोठे स्थान, तिसरे, ते पूर्णपणे अंधाराने भरलेले आहे असे सांगितले जाते.

भार्गवात् पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः

भार्गवाच्या खाली, पाऊलभर अंतरावर, बृहस्पती आहेत असे ओळखावे.

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः

मंडळाचा विस्तार आणि मंडळ यांच्या तुलनेत, बुध देखील पाऊलभर अंतराने खाली आहे.

बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलात् तथा

बुधाच्या मापाने, ती अंतरं आणि मंडळे सुद्धा तशीच समान आहेत.

शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने

पाचशे, चारशे, तीनशे आणि दोनशे योजनांची मापे आहेत.