कूर्मपुराणम्

कर्मणामेतदप्याहुः ब्रह्मार्पणमनुत्तमम्

सर्व कर्मेही हे सर्वोच्च ब्रह्मार्पणच आहेत, असं म्हटलं आहे.

क्रियते विदुषा कर्म तद्भवेदपि मोक्षदम्

ज्ञानी माणूस जेव्हा कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला खरेच मुक्ती मिळवून देऊ शकते.

अकृत्वा फलसंन्यासं बध्यते तत्फलेन तु

पण कर्माचे फळ सोडले नाही, तर माणूस त्या फळांमध्येच अडकून राहतो.

अविद्वानपि कुर्वोत कर्माप्नोत्यचिरात् पदम्

अज्ञानी माणूससुद्धा जर कर्म करतो, तर तो लवकरच सर्वोच्च अवस्थेला पोहोचतो.

मनः प्रसादमन्वेति ब्रह्म विज्ञायते ततः

मन शांत होते आणि मग ब्रह्माची अनुभूती येते.

ज्ञानं च कर्मसहितं जायते दोषवर्जितम्

ज्ञान आणि कर्म एकत्र येऊन दोषरहित होते.

कर्माणीश्वरतुष्ट्यर्थं कुर्यान्नैष्कर्म्यमाप्नुयात्

ईश्वराच्या समाधानासाठी कर्म केले, तर माणूस निष्क्रियतेची अवस्था मिळवतो.

एकाकी निर्ममः शान्तो जीवन्नेव विमुच्यते

एकटा, काहीही आपले नाही असे समजून, शांत राहणारा माणूस जगत असतानाच मुक्त होतो.

नित्यानन्दं निराभासं तस्मिन्नेव लयं व्रजेत्

जो शाश्वत आनंद आहे, ज्याला कोणताही आकार नाही, त्यातच माणूस विलीन होतो.

तृप्तये परमेशस्य तत् पदं याति शाश्वतम्

परमेश्वराच्या तृप्तीसाठी, तो माणूस त्या शाश्वत अवस्थेला पोहोचतो.

न ह्येतत् समतिक्रम्य सिद्धिं विन्दति मानवः

हे मार्ग न पाळता, माणसाला सिद्धी मिळत नाही.

नमस्कृत्य हृषीकेशं पुनर्वचनमब्रुवन्

हृषीकेशाला वंदन करून, त्यांनी पुन्हा असे शब्द सांगितले.

इदानीं श्रोतुमिच्छामो यथा संभवते जगत्

आता आम्हाला हे ऐकायचे आहे की, जग कसे निर्माण होते.

नियन्ता कश्च सर्वेषां वदस्व पुरुषोत्तम

सर्वांचा नियंता कोण आहे, हे आम्हाला सांगा, हे पुरुषोत्तम.

प्राह गम्भीरया वाचा भूतानां प्रभवाप्ययौ

त्यांनी गंभीर आवाजात सर्व जीवांच्या उत्पत्ती आणि लय याबद्दल सांगितले.

अनन्तश्चाप्रमेयश्च नियन्ता विश्वतोमुखः

तो अनंत आहे, मोजता येणार नाही असा आहे, सर्वांचा नियंता आहे आणि सर्वदिशांनी पाहणारा आहे.

प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुस्तत्त्वचिन्तकाः

जे तत्वज्ञानी प्रधान आणि प्रकृती असे म्हणतात, तेच खरे आहे.

अजरं ध्रुवमक्षय्यं नित्यं स्वात्मन्यवस्थितम्

ते कधीही जुने होत नाही, कायमचे आहे, नाश न होणारे आहे आणि नेहमी स्वतःच्या स्वरूपातच असते.

विग्रहः सर्वभूतानामात्मनाधिष्ठितं महत्

सर्व जीवांचे महान रूप आत्म्यातच स्थिर असते.

असांप्रतमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे समवर्तत

सृष्टीच्या आरंभी, काळाच्या आधी, अप्रकट ब्रह्म प्रकट झाले.

प्राकृतः प्रलयो ज्ञेयो यावद् विश्वसमुद्भवः

‘प्राकृत’ म्हणता येईल असा संहार, विश्वाच्या उत्पत्तीपर्यंत टिकून राहतो.

अहर्न विद्यते तस्य न रात्रिर्ह्युपचारतः

त्या अवस्थेला ना दिवस असतो, ना रात्रीचेही केवळ नाव असते.

सर्वभूतमयो ऽव्यक्तो ह्यन्तर्यामीश्वरः परः

सर्व जीवांत व्यापून असलेले, अप्रकट असलेले, तोच अंतर्याम्य आणि परमेश्वर आहे.

क्षोभयामास योगेन परेण परमेश्वरः

परमेश्वराने आपल्या श्रेष्ठ योगाने त्या अवस्थेला हलवले.

अनुप्रविष्टः क्षोभाय तथासौ योगमूर्तिमान्

तो योगमूर्ती धारण करून, हालचालीसाठी त्या अवस्थेत प्रवेश करतो.

स संकोचविकासाभ्यां प्रधानत्वे ऽपि च स्थितः

तो संकुचन आणि विस्तार यांद्वारे प्रधान अवस्थेतच राहिला.

प्रादुरासीन्महद् बीजं प्रधानपुरुषात्मकम्

त्यातून प्रधान आणि पुरुष यांचे स्वरूप असलेले महद्बीज उत्पन्न झाले.

प्रज्ञाधृतिः स्मृतिः संविदेतस्मादिति तत् स्मृतम्

त्यातूनच बुद्धी, धैर्य, स्मरणशक्ती आणि चेतना निर्माण झाली असे मानले जाते.

त्रिविधो ऽयमहङ्कारो महतः संबभूव ह

महत्तत्त्वातून हा त्रिविध अहंकार उत्पन्न झाला.