कूर्मपुराणम्

न संन्यासी वनं चाथ ब्रह्माचर्यं न साधकः

फक्त वनात गेल्याने किंवा ब्रह्मचर्य पाळल्याने कोणी संन्यासी होत नाही.

प्रव्रजेत गृही विद्वान् वनाद् वा श्रुतिचोदनात्

शास्त्रानुसार, विद्वान गृहस्थ किंवा वनवासी, दोघांनीही संन्यास घ्यावा.

अन्धः पङ्गुर्दरिद्रो वा विरक्तः संन्यसेद् द्विजः

अंध, पांगुळ किंवा गरीब असला तरी, द्विज जर विरक्त झाला असेल तर त्याने संन्यास घ्यावा.

पतत्येवाविरक्तो यः संन्यासं कर्तुमिच्छति

ज्याला विरक्ती नाही, पण तरीही संन्यास घ्यायची इच्छा आहे, तो नक्कीच अधःपाताला जातो.

श्रद्धावनाश्रमे युक्तः सो ऽमृतत्वाय कल्पते

जो श्रद्धेने आणि आपल्या आश्रमात स्थित आहे, तो अमरत्वासाठी पात्र ठरतो.

स्वधर्मपालको नित्यं सो ऽमृतत्वाय कल्पते

जो नेहमी आपला स्वधर्म पाळतो, तो अमरत्वासाठी योग्य ठरतो.

प्रसन्नेनैव मनसा कुर्वाणो याति तत्पदम्

जो प्रसन्न मनाने कर्म करतो, तो त्या परमपदाला पोहोचतो.

ब्रह्मैव दीयते चेति ब्रह्मार्पणमिदं परम्

फक्त ब्रह्मच अर्पण केलं जातं; आणि हे श्रेष्ठ अर्पण ब्रह्मालाच आहे.

एतद् ब्रह्मार्पणं प्रोक्तमृषिभिः तत्त्वदर्शिभिः

हे ब्रह्मार्पण आहे, असं सत्यदर्शी ऋषींनी सांगितलं आहे.

करोति सततं बुद्ध्या ब्रह्मार्पणमिदं परम्

जो नेहमी समजून उमजून कर्म करतो, तो हे श्रेष्ठ ब्रह्मार्पण करतो.

कर्मणामेतदप्याहुः ब्रह्मार्पणमनुत्तमम्

सर्व कर्मेही हे सर्वोच्च ब्रह्मार्पणच आहेत, असं म्हटलं आहे.

क्रियते विदुषा कर्म तद्भवेदपि मोक्षदम्

ज्ञानी माणूस जेव्हा कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला खरेच मुक्ती मिळवून देऊ शकते.

अकृत्वा फलसंन्यासं बध्यते तत्फलेन तु

पण कर्माचे फळ सोडले नाही, तर माणूस त्या फळांमध्येच अडकून राहतो.

अविद्वानपि कुर्वोत कर्माप्नोत्यचिरात् पदम्

अज्ञानी माणूससुद्धा जर कर्म करतो, तर तो लवकरच सर्वोच्च अवस्थेला पोहोचतो.

मनः प्रसादमन्वेति ब्रह्म विज्ञायते ततः

मन शांत होते आणि मग ब्रह्माची अनुभूती येते.

ज्ञानं च कर्मसहितं जायते दोषवर्जितम्

ज्ञान आणि कर्म एकत्र येऊन दोषरहित होते.

कर्माणीश्वरतुष्ट्यर्थं कुर्यान्नैष्कर्म्यमाप्नुयात्

ईश्वराच्या समाधानासाठी कर्म केले, तर माणूस निष्क्रियतेची अवस्था मिळवतो.

एकाकी निर्ममः शान्तो जीवन्नेव विमुच्यते

एकटा, काहीही आपले नाही असे समजून, शांत राहणारा माणूस जगत असतानाच मुक्त होतो.

नित्यानन्दं निराभासं तस्मिन्नेव लयं व्रजेत्

जो शाश्वत आनंद आहे, ज्याला कोणताही आकार नाही, त्यातच माणूस विलीन होतो.

तृप्तये परमेशस्य तत् पदं याति शाश्वतम्

परमेश्वराच्या तृप्तीसाठी, तो माणूस त्या शाश्वत अवस्थेला पोहोचतो.

न ह्येतत् समतिक्रम्य सिद्धिं विन्दति मानवः

हे मार्ग न पाळता, माणसाला सिद्धी मिळत नाही.

नमस्कृत्य हृषीकेशं पुनर्वचनमब्रुवन्

हृषीकेशाला वंदन करून, त्यांनी पुन्हा असे शब्द सांगितले.

इदानीं श्रोतुमिच्छामो यथा संभवते जगत्

आता आम्हाला हे ऐकायचे आहे की, जग कसे निर्माण होते.

नियन्ता कश्च सर्वेषां वदस्व पुरुषोत्तम

सर्वांचा नियंता कोण आहे, हे आम्हाला सांगा, हे पुरुषोत्तम.

प्राह गम्भीरया वाचा भूतानां प्रभवाप्ययौ

त्यांनी गंभीर आवाजात सर्व जीवांच्या उत्पत्ती आणि लय याबद्दल सांगितले.

अनन्तश्चाप्रमेयश्च नियन्ता विश्वतोमुखः

तो अनंत आहे, मोजता येणार नाही असा आहे, सर्वांचा नियंता आहे आणि सर्वदिशांनी पाहणारा आहे.

प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुस्तत्त्वचिन्तकाः

जे तत्वज्ञानी प्रधान आणि प्रकृती असे म्हणतात, तेच खरे आहे.

अजरं ध्रुवमक्षय्यं नित्यं स्वात्मन्यवस्थितम्

ते कधीही जुने होत नाही, कायमचे आहे, नाश न होणारे आहे आणि नेहमी स्वतःच्या स्वरूपातच असते.

विग्रहः सर्वभूतानामात्मनाधिष्ठितं महत्

सर्व जीवांचे महान रूप आत्म्यातच स्थिर असते.